معمای یک ازدواج - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٤٢
اُمّ کلثوم (دختر جَرْوَل) با اینکه سن بیشتر داشت ، «زید اصغر» نامیده میشود و پسر اُمّ کلثوم (دختر علی علیهالسلام) را با اینکه کوچکتر بود «زید اکبر» مینامند .
این مطلب ، در آنچه طَبَری و ابن اثیر و ابن کثیر (و دیگران) آوردهاند ، نمایان است .
طَبَرى نام فرزندانِ عُمَر را ذكر مىكند و مىگويد :
و زيد اصغر و عُبَيدالله ، كه در صِفِّين با معاويه بودند و به قتل رسيدند و مادرشان اُمّ كلثوم دختر جَرْوَل بن مالک بن مُسَيَّب بن ربيعه بود و اسلام ، ميان عُمَر و اُمّ كلثوم (دختر جَرْوَل) جدايى انداخت .[٨٣]
تا اینکه مینویسد :
عُمَر با اُمّ کلثوم ، دختر علی که مادرش فاطمه بود ، ازدواج کرد و آن بانو ، زید [اکبر] را برایش به دنیا آورد .[٨٤]
این متن (و مانند آن) امکان خلط اتفاقی و عمدی را از سوی [عالمان] مکتبِ خلفا ، در بعضی از وقایع و رخدادها ، بیان میدارد ؛ به ویژه آنگاه که بدانیم در ورای آن ، هدف مهم سیاسی یا اجتماعی نهفته است . از این رو ، بعید نمینماید که آنان بـیباکانه ، زید بن عُـمَر (از اُمّ کلثوم ، دختر جَرْول) را به زید بن عُمَر (از اُمّ کلثوم ، دختر علی) جایگزین کرده باشند یا بیمهابا و بیترس و درنگ ، به جای اُمّ کلثوم (کنیز زاده علی علیهالسلام) «اُمّ کلثوم» دختر فاطمه علیها السلام را بگذارند .
بعید نیست که میان اُمّ کلثوم (دختر ابوبکر) با اُمّ کلثوم (کنیز زاده علی علیهالسلام) خلط کرده باشند ؛ زیرا سن این دو و تاریخ تولدشان و خواستگاری عُمَر از آن
[٨٣]. يعنى ، بر طبق احكام شريعت اسلام ، نمىتوانستند بر زناشويى خويش باقى بمانند (م).
[٨٤]. تاريخ طبرى ٢: ٥٦٤؛ نیز بنگرید به ، الكامل فى التاريخ ٢: ٤٥٠؛ البداية والنهايه ٥: ٢٩٣ و ٣٠٩ (و جلد ٧ ، ص ١٣٩).