معمای یک ازدواج - الشهرستاني، السيد علي - الصفحة ٣٠٧
با اُمّ كلثوم دختر فاطمه[٦٨٧] ـ پس از زينب دختر على ١ ـ حكايت دارد ؛ زيرا بر اساس روایت مشهور ، همسر عبدالله بن جعفر «زينب» در خانه او درگذشت .[٦٨٨]
ومؤیّد آن این است که زینب ٢ در مزرعه شوهرش (عبدالله بن جعفر) در روستای «راویه» در شام ، دفن شد ، همان قبری که بسیاری از جهانگردان و عالمان [٦٨٩] ، آن را زیارت کردهاند و میخواهند از آن استفاده کنند که وی ، زنِ عُمَر بود .
[٦٨٧]. زیرا بیشتر روایات اهل سنت تأکید دارند بر اینکه عُمَر ـ فقط ـ با دختر فاطمه ازدواج کرد و آن بانو و پسرش ـ در دوران معاویه ـ در یک روز مردند و سعید بن عاص ـ در سال ٥٤ هجری ـ بر وی نماز گزارد.
این قول مشهور ـ نزد اهل سنت ـ با ازدواج عبدالله بن جعفر با اُمّ کلثوم ـ پس از زینب ـ سازگار نمیافتد.
[٦٨٨]. سنن بيهقى ٧: ٧٠ ، حدیث ١٣٢٠١.
[٦٨٩]. ابن جُبَیر (م ٦١٤ ھ) در سفر نامهاش مینویسد:
از مشاهد اهل بیت ، بارگاه اُمّ کلثوم ـ دختر علی ـ است که زینب صغرا نام داشت. اُمّ کلثوم کنیهای است که پیامبر بر وی نهاد
بارگاهش در پیشاپیش شهر در جایی که به «راویه» معروف میباشد ، واقع شده است و مسجد بزرگی بر آن ساختهاند و در بیرون آن ، اَوقافی هست. اهل این نواحی ، آن را به «قبر السّتّ» میشناسند (رحلة ابن جبیر: ٢٢٨).
ابن بَطُّوطَه (م ٧٧٠ ھ) درباره دمشق مینگارد:
در یک فرسخی دمشق ، بارگاه اُمّ کلثوم (دخـتر علی از فـاطمه) است. گفتهاند: نام وی ، زینب بود و رسول خدا او را «اُمّ کلثوم» کنیت داد (رحلة ابن بطوطه ١: ٦١).
ابن حَوْرانی (م ٩٧٠ ھ) میگوید:
و از آنهاست قریهای که «راویه» گفته میشود و قبر سیده زینب ، اُمّ کلثوم (دختر علی) در آن قرار دارد و گمان بر این است که عُمَر با این اُمّ کلثوم ازدواج کرد.
ابوبکر موصلی (م ٧٩٧ ھ) آورده است که وی به همراه یارانش قبر آن بانو را زیارت نمود (الإشارات إلی أماکن الزیارات: ١٣٤).
یاقوت حَمَوی (م ٦٢٦ ھ) در معجم البلدان مینویسد:
راویه ، روستایی از غوطه (واحدهای حاصلخیز جنوب) دمشق است که قبر اُمّ کلثوم در آن قرار دارد (معجم البلدان ٣: ٢٠).
ابن عربی (م ٦٣٨ ھ) در «الفتوحات المکیّه ٤: ١٩٤» و عماد الدّین طَبَری (م ٦٧٦ ھ) در «کامل البهائی: ٣٠٢» و ابن شداد حَلَبی در «الأعلاق الخطیرة (احمد بن عمر بن رسته) ١: ١٨٢ ، ط لیدن» و ابن شاکر دارمی (م ٧٦٤ ھ) در «خطط الشام (کردعلی) ٦: ٦٤» و ابن جوزی (م ٦٥٤ ھ) و بَصْراوی (م ١٠٠٣ ھ) و دیگران درباره این آرامگاه سخن گفتهاند ، با این تفاوت که:
سبط ابن جوزی ، آشکارا بیان میدارد که این بارگاه به «زینب» تعلق دارد که به «اُمّ کلثوم» کنیت یافت.
اما یاقوت حَمَوی و ابن عساکر (و دیگران) تصریح ندارند به اینکه وی زینب نام داشت و نام پدرش امیرالمؤمنین ، علی بن ابی طالب بود ، بلکه به ذکر کنیهاش بسنده کردهاند یا تنها گفتهاند وی از اهل بیت است.
پيداست كه وفات حضرت زينب در سال ٦٢ (بنگرید به ، زينب الكبرى (شيخ جعفر نقدى): ١٤٢؛ اخبار الزینبیات: ٣٠ و ٥٨) يا ٦٥ (بنگرید به ، معالى السبطين: ٦٨٩؛ مع بطلة كربلاء (مغنيه): ٩٠؛ أعلام النساء ١: ٥٠٨) يا ٦٧ هجرى (بنگرید به ، نزهة الأنام فى محاسن الشام (بدرى) ٢: ٣٤٧ و٣٨١؛ شرح نهج البلاغه (ابن ميثم) چنان که در معالى السبطين (حائرى): ٦٩٠ ، آمده است) رخ داد ، در حالى كه خبر نماز بر امّ كلثوم به يقين پيش از سال ٥٤ هجرى (براى آگاهى بيشتر نگاه كنيد به ، أعيان الشيعه ٣: ٤٨٤) مىباشد.