در این پژوهش ، خلاصه‌ای از تاریخ اُمّ کلثوم را در کتاب‌های حدیث و تاریخ و فقه آوردیم تا بیان داریم درباره زندگی اُمّ کلثوم ، امکان اختلاط و آمیختگی وجود دارد و نیز هر یک از نقل‌ها ـ در تاریخ و حدیث ـ با نقل‌های دیگر ناسازگار می‌افتد ؛ روایات اهل سنت ، گویای مطالبی می‌باشد و احادیث شیعه ، حقایقِ دیگری را می‌نمایانند .

متون شیعه ، بر وجود اُمّ کلثوم در فاجعه کربلا (و همراهی آن بانو با برادرش حسین ١ از آغاز تا به انجام) دلالت دارند .

حضور وی در کربلا ، برخورد با سخنی دارد کـه در کتاب‌های اهل سنت درباره اُمّ کلثوم بیان شده است ؛ اینکه وی به همراه پسرش در زمان معاویه ، درگذشت و سعید بن عاص [٢٢٩] یا ابن عُمَر ،[٢٣٠] بر آن دو نماز گزارد .

نیز اینکه گفته‌اند اُمّ کلثوم بعد از مرگ عُمَر ، با «عَوْن» و «محمد» (فرزندان جعفر) ازدواج کرد با این سخن آن‌ها که می‌گویند این دو ، در زمان خلافت عُمَر در «شوشتر» به شهادت رسیدند ، همخوانی ندارد .

و دیگر اقوالِ گوناگون (و ناسازگار با یکدیگر) که در کتاب‌های تاریخ نقل شده است .

از این رو ، در واکاوی چنین موضوع پیچیده‌ای نمی‌توان به نتیجه‌ای دست یافت مگر پس از نقل بی‌طرفانه اقوال و آن‌گاه ، بررسی و خدشه در آن‌ها ، و این کار ، فراهم نمی‌آید مگر اینکه از باورهای کلیشه‌ای دست کشیم و حق موضوع را ادا کنیم و نیز پس از یک اِشراف واقعی بر زندگی این دو زوج فرضی (اُمّ کلثوم و

[٢٢٩]. المدونة الکبری ١: ١٨٢ ، مصنّف عبدالرزّاق ٣: ٤٦٥ ، حدیث ٦٣٣٧؛ طبقات ابن سعد ٨: ٤٦٥؛ مصنّف ابن اَبی شیبه ٣: ١٩٧ ، حدیث ٨؛ سنن نسائی ٤: ٧١ ـ ٧٢؛ سنن دارقطنی ٢: ٦٦.

[٢٣٠]. مصنّف عبدالرزّاق ٦: ١٦٤ ، حدیث ١٠٣٥٤؛ طبقات ابن سعد ٨: ٤٦٤؛ مسند ابن جعد: ٩٨ و ١١٤؛ مصنّف ابن اَبی شیبة ٣: ١٩٨ ، حدیث ١٤؛ سنن بیهقی ٤: ٣٣ و ٣٨؛ معرفة السنن والآثار ٣: ١٦٢.