یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٣٢ - تاریخ - آیا طبیعت تاریخ مادی است؟

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٣١

همه مردم یا از گروه خاص؟ و به فرض دوم، چه نوع گروهی: گروه نژادی، ملی، زبانی، مذهبی؟

ز. شرطها و مانعها. چه چیزهایی را مانع پذیرش دعوت میشمارد؟ (رجوع شود به ص ٤٥٥). در حقیقت باید دید چه چیزهایی را مقتضی پذیرش میشمارد، مثلًا پاکی دل، زنگار نداشتن از اثم و وزر [١] و امثال اینها یا مثلًا نداشتن ثروت یا عادت به تجمل و اسراف و تعیش و یا همه اینها را؟ و چه چیز را مانع میشمارد؟ بودن در طبقه خاص یا آثار گناه و سیاهی دل و عادت به پیروی از کبراء و پیروی از عادات را و گریز از نو را؟ ما یأتیهم من ذکر من ربهم محدث الّا استمعوه و هم یلعبون. لاهیة قلوبهم و اسروا النجوی الذین ظلموا هل هذا الّا بشر مثلکم أفتأتون السحر و انتم تبصرون [٢]. (انبیاء/ ٢ و ٣) آیا بیشتر ظلم به نفس را مانع میداند و یا رابطه ظالم و مظلوم میان دو فرد را؟

این عامل با عاملی که در شماره «ج» اشاره کردیم نزدیک به یکدیگرند ولی عین هم نیستند.

ح. شرط اخلاص برای پیروزی. آیا برای تقوا و عمل صالح به مفهوم مذهبی و حسن نیت و قصد قربت و اخلاص عمل نقشی در تحولات تاریخی قائل است؟ آیا اسلام که عمل را عامل میداند، فقط پیکر عمل را، مثلًا پیکر جهاد را، هجرت را، انفاق را [عامل میداند] یا به روح عمل و نیت نیز عنایت دارد و آن را مؤثر در گردش اوضاع میداند و به تعبیر علی علیه السلام صدق نیات را، مثل اینکه میگوید جهاد فی سبیل اللَّه باشد؛ هجرت، انفاق فی سبیل اللَّه باشد.

پس این خود یک مسئله است که در متن دعوت که به عمل دعوت میکند و البته به اخلاص و تقوا هم دعوت میکند، آیا اخلاص و تقوا را فقط برای آخرت میخواهد یا حتی شرط پیروزی نهایی هم میداند؟ ولو ان اهل القری آمنوا و اتقوا لفتحنا علیهم برکات من السماء و