یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٠ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٥٩

از جمله مسائلی که لازم است بحث شود این است که اخیراً بعضی فلاسفه مانند راسل عقیده پیدا کردهاند که در اثر توسعه تمدن تدریجاً باید در حقوق و وظایف خانوادهها یعنی زوجین و والدین و فرزندان تجدیدنظر بشود و بسیاری از آن حقوق و تکالیف به دولت واگذار گردد.

ما گفتهایم این امور جزء احتیاجات ثابت و تغییرناپذیر است.

رجوع شود به ورقههای خانواده.

زمان و مقتضیات آن

١. یکی از مسائل مهم عصر و زمان ما خود مسئله عصر و زمان است، به عبارت دیگر مسئله انسان و زمان است. این مسئله از نظر سازگاری دین و زمان فوق العاده جالب توجه است. در قدیم این مسئله مطرح نبود یا کمتر مطرح بود که باید با مقتضیات زمان پیش رفت، یا باید خود را با زمان منطبق کرد.

در اینجا چند مسئله است، از آن جمله:

الف. آیا زمان با اینکه یک واحد متشابه الاجزاء است، اقتضائات متفاوتی دارد یا نه؟ و در صورت دوم پس مقصود از مقتضیات زمان چیست؟

ب. مقایسه مقتضیات مختلف زمانها و مقتضیات مختلف مکانها. آیا همانطور که باید با مقتضای زمان رفتار کرد، با مقتضای مکان هم باید رفتار کرد یا بین آنها تفاوت است و آن تفاوت چیست؟

مسلماً کسی نمیگوید باید با مقتضیات مکان هم انسان تغییر کند و تابع و محکوم محیط خود باشد.

استناد به گفته مولا

ج. دو جمله از حضرت امیر علیه السلام نقل شده که انتساب هیچ کدام معلوم نیست، یکی راجع به انطباق با زمان و یکی راجع به انطباق با محیط. راجع به زمان: لا تؤدّبوا اولادکم باخلاقکم فانهم خلقوا لزمان غیر زمانکم. راجع به محیط، در دیوان منسوب به آن حضرت است: