یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٤ - جامعه و تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٨٣

فی الاخلاق الکریمة التی یندب الیها هذا الدین و روح الاخلاق منتشرة فی الاعمال التی یکلف بها افراد المجتمع، فالجمیع من اجزاء الدین الاسلامی ترجع بالتحلیل الی التوحید و التوحید بالترکیب یصیر هو الاخلاق و الاعمال، فلو نزل لکان هی ولو صعدت لکانت هو، الیه یصعد الکلم الطیب و العمل الصالح یرفعه.

معنی حریت و و آزادی در اسلام

یج. در ص ١٢٣ «ما معنی الحریة فی الاسلام» را عنوان میکند و درباره ریشه آزادی که آیا اراده است بحث میکند و آن را با مسئله غایت اجتماع- که قبلًا بحث شد- که آیا تمتع است یا حق، مربوط میکند. (این بحث نیز به ایدئولوژی اسلامی مربوط است نه به جهان بینی).

تکامل جامعه

ید. ص ١٢٥: «ما هو الطریق الی التحول و التکامل فی المجتمع الاسلامی» را عنوان میکند و عامل تضاد دیالکتیکی که تنها سبب تحول و تکامل شناخته شده طرح میشود. آنگاه فرق تحول و تکامل که در حقایق کلی الهی تحول وجود ندارد هر چند تکامل به معنی دیگر هست، و آنگاه مسئله اسلام و مقتضیات زمان طرح میشود.

(این بحث میتواند به جهان بینی مربوط شود).

حکومت در اسلام

یه. ص ١٢٩: «من الذی یتقلد ولایة المجتمع فی الاسلام و ما سیرته.» مسئله حکومت مطرح شده تا ص ١٣٢. (مربوط به ایدئولوژی است).

یو. ص ١٣٢: «ثغر المملکة الاسلامیة هو الاعتقاد دون الحدود الطبیعیة او الاصطلاحیة» عنوان میشود. در اینجا میگوید:

انترناسیونالیسم اسلامی

الغی الاسلام اصل الانشعاب القومی من أن یؤثر فی تکوّن المجتمع اثره ... و هذان اعنی البدویة و اختلاف مناطق الارض فی طبایعها الثانویة من حرارة و برودة و جدب و خصب و