یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤٨ - فلسفه تاریخ - نظریات

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٤٧

٢. حرکت دوری تاریخ:

هر فرهنگی تا حد شعر بالا میرود و بعد اقوام ابتدایی که اندیشه و حساسیت سستشان نکرده است به آن روی میآورند و از میان میبرند. این تسلسل در سیاست نیز هست.

حکومت رؤسای قبایل در میان اقوام بیابانگرد منجر به حکومت اشرافی میگردد، زورگویی و انحصارطلبی در حکومت اشرافی به انقلاب و دموکراسی میکشد و هرج و مرج ... (نظریه ویکو) [١]

٣. تصادف: نظریه ولتر (ص ٢٥٧)

٤. عامل جغرافیایی

٥. علم و دانش: تکامل و پیشرفت مدیون افراد بزرگ نیست، بلکه نتیجه بر هم انباشته شدن دانش و معارف انسان و انتقال آن به نسل بعد است.

٦. عامل نژاد

٧. عامل زور و نظامی (ص ٢٧٧)

٨. عامل اقتصاد:

عامل اساسی تاریخ در هر عصری اقتصاد است. طرز تولید و پخش و تقسیم و مصرف ثروت و روابط کارگر و کارفرما به طول زمان، جنبههای دیگر زندگی را از قبیل دین و اخلاق و فلسفه و علم و ادبیات و هنر تعیین میکند. مجموع روابط تولیدی، سازنده بنای اقتصادی اجتماع است و بنای اقتصادی اجتماع پایه واقعی روبناهای قانونی و سیاسی است که شکلهای مختلف شعور اجتماعی در صورت نهایی خود به آن