یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧٨ - تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٧٧

تاریخ زندگی یک فرد است، حوادث عالم نیز همینطور است.

٤. از لوازم اعتقاد به اصل «ضرورت در تاریخ» و قاعده «الشیء ما لم یجب لم یوجد» امکان پیش بینی است. مردم کم عقل قادر به پیش بینی نیستند. ایها الناس انا اصبحنا فی دهر عنود ... و لا نتخوف قارعة حتی تحلّ بنا [١].

٥. تاریخ از نظر قرآن دو چیز است: مبارزه است و اخلاق.

قسمتی از بیان تاریخ قرآن مبارزه را با شکل آن و اینکه چه کسانی پرچمدار حق و عدالت بودند و چه کسانی پرچمدار ضلالت و توقف، بیان میکند و به قول علی الوردی: التاریخ فی القرآن صراع مریر بین رجال من طراز فرعون و رجال من طراز موسی؛ قسمتی دیگر تشریح این اصل است: ان اللَّه لایغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بأنفسهم. یعنی قسمتی از تاریخ مبین اصل «و ما ارسلنا فی قریة من نذیر الّا قال مترفوها انّا بما ارسلتم به کافرون» است و قسمتی مبین اصل «ان اللَّه لایغیر ما بقوم ...»؛ یعنی از طرفی سرّ مبارزه بین دو دسته را ذکر میکند و از طرفی سرّ تفوق یا انحطاط دستهای را ذکر میکند، یعنی هم سرّ مبارزه و هم سرّ تفوق را ذکر میکند [٢].

٦. آیات اول سوره اسراء، اصل جبر تاریخ را ذکر میکند:

و قضینا الی بنی اسرائیل فی الکتاب لتفسدن فی الارض مرتین و لتعلن علواً کبیراً. فاذا جاء وعد اولیهما بعثنا علیکم عباداً لنا اولی بأس شدید فجاسوا خلال الدیار و کان وعداً مفعولًا. ثم رددنا لکم الکرة علیهم و امددناکم بأموال و بنین و جعلناکم اکثر نفیراً.

٧. سوابق تاریخی ملل یک عامل بزرگی است برای روحیه و