یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٧٤ - یادداشت جلسه دوم - تکامل در تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٧٣

علم این است که فطرت روحانی و معنوی انسان را- که شما به آن قائل نیستید- بیدار کند و کار ایمان تقویت همان فطرت است.

(رجوع شود به نمره ٤)

٣. آیا جنگ، عنصر پایدار تاریخ است؟ آیا همه جنگها اقتصادی است؟ هیچ کدام جاه طلبی و قدرت طلبی نیست؟ ریشههای عشقی و جنسی در کار نیست؟ منطقیترین جنگها جنگ عقاید است.

٤. پس بحث در این است که ماهیت انسانی تغییر قابل توجهی نکرده است، چرا؟ بعضی بکلی به یأس و ناامیدی گراییدهاند و این طبیعت را غیرقابل تغییر دانستهاند و مدعی شدهاند تا انسان، این موجود ظلوم جهول در روی زمین هست، فساد و خونریزی و ظلم و ستم هست؛ تغییر ابزارها، پیشرفت علوم و تکنیک و تکامل فرهنگ انسانی هیچ گونه تأثیری در این جهت ندارد (امثال ضرابی). قرآن از زبان گروهی ملائکه این تز را درباره انسان بیان میکند: أ تجعل فیها من یفسد فیها ... (رجوع شود به ورقه یادداشت مفهوم تکامل در تاریخ- جلسه اول، شماره ٣)

گروهی دیگر یعنی غربیها معتقدند که تکامل فرهنگ و معلومات و تمدن میتواند علاج و چاره کند. ولی این تز شکست خورد، تز امثال بیکن، تز کسانی که میگفتند مدرسه بسازید و زندانها را خراب کنید که دیگر کسی به زندان نخواهد رفت.

گروهی دیگر معتقدند که این گناه زیر سر انسان نیست، زیر سر علم و فرهنگ هم نیست، زیر سر ایدئولوژیهای فرمانروا بر انسان است، یعنی مربوط است به نظامات اجتماعی و سیستمهای حاکم، علم و فرهنگ کاری نمیتواند بکند مگر اینکه تقسیم اجتماعی و ایدئولوژی حاکم تغییر کند، این سیستمها و ایدئولوژیها طبقاتی است، با رفتن اینها و برقرار شدن ایدئولوژیهای غیر طبقاتی- که آن هم طبقاتی است، زیرا پرولتری یعنی کارگری صنعتی است- ریشه همه این نابسامانیها کنده میشود.