یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٨١ - مفهوم تکامل در تاریخ - تعریف، هدف و مقصد

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٨٠

٥. از نظر ما هر حرکتی تکامل است، حتی حرکت وضعی و اینی.

٦. از نظر ما اگر حرکت و تکامل در جوهر اشیاء رخ دهد، شکفتگی، پیچیدگی، گستردگی، تراکم، تنوع و انتظام رخ میدهد.

٧. هربارت اسپنسر به نقل سیر حکمت در اروپا تکامل اجتماع را صرفاً از جنبه ارگانیسم توجیه میکند، میگوید (به نقل سیر حکمت در اروپا جلد ٣):

هیئت مدنیت مانند تن یک شخص است که برای وظایف مختلف زندگی، آلات و اعضای خاص دارد و آنها در آغاز ساده و غیر متنوعند و هرچه پیش میرود طول و تفصیل پیدا میکند و تنوع مییابد و همبستگی آنها به یکدیگر افزون میشود (یعنی استقلال افراد سلب و محو میشود، پس لازمه تکامل اجتماع سلب استقلال و آزادی فردی است) [١] و این حال در مدتی دراز پیش میآید. در آغاز، خانواده کوچک تشکیل مییابد و کارهای زندگی ساده و مختصر است. سپس کم کم جمعیت انبساط پیدا میکند و دهکدهها و قصبات و شهرها و کشورها و ملتها و دولتهای بزرگ صورت میگیرد و کسبها و پیشههای جزئی مبدل به بازرگانی و صنایع بزرگ میشود.

در کتاب فلسفه عمومی یا مابعدالطبیعه ترجمه دکتر یحیی مهدوی میگوید:

به نظر اسپنسر، تطور عبارت است از تغیری که بدان مجموعهای از امور متجانس به نامتجانس [٢]، یا اموری که عدم