یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٥ - اسلام و مقتضیات زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٢٤

اسلام و مقتضیات زمان

١. عطف [١] به ورقههای زمان و مقتضیات آن، یکی از مسائل مهم مسئله تناقض دین و پیشرفت زمان است، زیرا ادعا میشود طبع دین بر دگم و جمود و توجه به گذشته و بدبینی به آینده است و طبیعت زمان بر پیشرفت است، پس یا باید دیندار ماند و یا با زمان پیش رفت؛ اگر دین خودمان را حفظ کنیم از قافله زمان عقب میمانیم و اگر بخواهیم با زمان پیش برویم ناچاریم از دین خودمان صرف نظر کنیم. این لحن بعضی علاقه مندان به دین است. دو طبقه یکدنده هم هست: طبقه مدعی اینکه دین مانع پیشرفت و حرکت با قافله ترقی است، طبقه دیگر به ضرس قاطع میگوید هرچه که نو پیدا میشود بد است. اسلام در میان دو طبقه اینچنین مثل مرد دو مو میان زن پیر و جوان مانده است؛ همچنان که گاهی مدعی تناقض دین و علم یا تناقض دین و تمدن میشوند. تناقض دین با پیشرفت زمان مسئله علیحدهای است.

٢. مقایسه مقتضیات زمان و مقتضیات مکان

٣. جمله «لا تؤدبوا اولادکم باخلاقکم لأنهم خلقوا لزمان غیر زمانکم»

٤. مقصود از مقتضیات چیست؟ آیا پسند مردم است، یعنی باید دید پسند عموم در هر زمانی چیست؟ یا مقصود شرایط واقعی اجتماعی و اقتصادی است، اموری است که انسان خواه ناخواه باید از آنها تبعیت کند.

٥. تفاوت انسان و حیوانات اجتماعی در زندگی اجتماعی که یکی غریزی است و دیگری ارادی، یکی متکامل است و دیگری ثابت، یکی قابل انحطاط و انحراف است و دیگری نیست، یکی احتیاج به قانون وضعی دارد و دیگری نه، یکی بالنسبه معصوم است