یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٢٠ - فلسفه تاریخ - منابع

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥١٩

نمیآیند ناراحت است، خداوند بارها به او توضیح میدهد که تو رسالتت فقط و فقط ابلاغ پیام است و به هیچ وجه مسئول انحطاط یا ارتقاء آنها نیستی و خود مردم مسئولند. در قرآن پیغمبر به عنوان علت فاعلی تغییر و تحولات اساسی تاریخ تلقی نمیشود، بلکه به عنوان پیام آوری معرفی شده که مکتب و راه حقیقت را باید به مردم بنمایاند و رسالتش در اینجا تمام میشود و بعد مردماند که میتوانند آن را و آن حقیقت و آن شعار را اختیار کنند یا نکنند و به این راه بیایند یا نیایند.

نظریه قهرمان و نقد آن

شک نیست که قرآن به آن صورت برای شخصیتها نقشی قائل نیست که آنها را عامل جبری ترقیات و انحطاطات بداند و گرنه تکلیف از توده مردم ساقط بود. قرآن درباره عوام یهود میگوید: و منهم امیون لا یعلمون الکتاب الّا أمانی و ان هم الّا یظنون، عوام را انتقاد میکند و امام صادق در حدیث معروف میفرماید: عوام در حد خود مسئولند که در برابر علمای دینی دنیاپرست طغیان نمیکنند و حال آنکه بالفطره میدانند که اگر کسی به اصولی دعوت کرد و خودش پابند نبود نباید از او پیروی کرد. در عین حال نقش شخصیتها در تحولات اجتماع، در هدایت و ضلالت جامعه که به دنبال خود تحولات تاریخی را میآورد، از نظر قرآن کاملًا مشخص است.

فلسفه تاریخ - منابع

١. ورقههای قرآن و تاریخ

٢. دفتر ٤٠، شماره ٣، بحث علی الوردی

٣. ورقههای ظلم، عکس العمل ظلم

٤. ورقههای عدالت اجتماعی

٥. جزوه روش شناخت اسلام- دکتر شریعتی

٦. جزوه فلسفه تاریخ- دکتر توسلی (پلی کپی)