یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٣ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٦٢

مبارزه عوامل اقتصادی است؟

٥. آیا شاخص اخلاقی داریم یا نه و همچنین شاخص اجتماعی و هدایت زمان؟

٦. مصلحین همانها هستند که علیه زمان قیام کردند.

٧. گاهی به کشته گشتن و گاهی به کشتن است- ترویج دین آنچه زمان اقتضا کند.

٨. العالم بزمانه لاتهجم علیه اللوابس.

٩. عارف بأهل زمانه مستوحش من اوثق اخوانه.

١٠. الناس بزمانهم اشبه منهم بآبائهم.

١١. مسئله سبّ دهر: لا تسبّوا الدهر فان الدهر هو اللَّه. (صافی و مجمع ذیل آیه ما یهلکنا الّا الدهر)

١٢. نعیب زماننا و العیب فینا ...

١٣. مَثَل بشر و تغییرات زمان مَثَل اسب و سواره است: سواره، هم باید به تبع اسب حرکت کند و هم باید در عین حال آن را هدایت و رهبری و کنترل کند.

١٤. تغییرات بشری معصوم نیست آنطور که تغییرات بدنی یک انسان یا حیوان یا گیاه و یا هر موجود دیگر معصوم است. زنبور عسل از خطا معصوم و مصون است ولی بشر چه در اخلاق و چه در اجتماع ممکن است سیر صعودی داشته باشد و ممکن است سیر نزولی و انحطاطی، یکی که عادل و پاکدامن است در منجلاب فساد سقوط میکند (قرآن داستان بلعم باعور را ذکر میکند) و یکی دیگر خود را از فساد نجات میدهد. اجتماع نیز گاهی حالت سقوط و تدنّی به خود میگیرد و در انحطاط فرو میرود. از این رو نمیتوان تسلیم محیط یا تغییرات محیط شد، یک شاخص دیگر لازم است که تغییرات با او سنجیده شود.

١٥. کلمه جبر تاریخ و جبر محیط باید تفسیر شود. (رجوع شود به ورقههای تاریخ)

١٦. جملهای است: من لم یؤدّبه الابوان ادّبه الزمان.