یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٨٩ - جامعه و تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٨٨

مذهب، ایدئولوژی و اصالت انسان (اومانیسم) اندیشه را رنج میدهد به کناری میرود، بلکه ارزشهای بزرگ و استواری که تکیه گاه کسانی است که برای ملیت و فرهنگ در جامعه بشری و بینش تاریخی و بویژه درگیریهای استعماری و ایدئولوژیک امروز اصالت قائلند، آشکار میسازد.

ص ١٨:

مقایسه سه اصطلاح ناسیون (در اصطلاح لاتینی)، شَعب (در اصطلاح عربی) و ملت (در اصطلاح خاص ایرانی) برای یک مفهوم، سه نوع تلقی را میسازد که خود نماینده سه بینش متفاوت و مشخص فرهنگی و ملی است که فکر لاتینی نژاد را ملاک گرفته و فکر عربی شکل (فرم) (انشعاب) را و فکر ایرانی فرهنگ و روح (محتوا) را.

ص ٣٤:

مذهب، نوعی ایدئولوژی است مبتنی بر یک جهان بینی، تلقی ویژهای از انسان و رابطهاش با جهان و سیستمی از ارزشها و مجموعهای از آیینها و احکامی که از این جهان بینی نشأت میگیرد. بهطور کلی مذهب عقیده است و عواطف و اعمال خاص که این عقیده ایجاب میکند. اما ملیت «شخصیت» است و خصائص ممتازی که روح مشترک افرادی از انسانهای هم سرنوشت را ایجاد مینماید. بنابراین در یک کلمه رابطه میان ملیت و مذهب، رابطه میان شخصیت و عقیده است ...

اما مسئله در واقعیت به این سادگی نیست و علت ابهام نیز در همین جاست. از یک سو ملیت، از آن رو که یک شخصیت است و صاحب نوعی رفتار و روحیه و شیوه تفکر و احساس