یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٧ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٧٦

مربوط است به روابط انسان با خدا و بعضی مربوط است به روابط انسان با خودش و بعضی به روابط انسان با عالَم و بعضی به روابط انسان با انسان.

روابط انسان با خدا و با خودش ثابت است و روابط انسان باعالم نیز ثابت است. روابط انسان با انسان است که ممکن است ادعا شود که آن روابط متغیر است، پس قانون بیان کننده آن روابط نیز باید متغیر بشود.

نماز و روزه و حج و بالاخره عبادات مربوط است به روابط انسان با خدا. انسان باید خدا را ناظر و حاضر بداند، او را بسیار یاد کند و فراموش نکند، او را دوست داشته باشد و به خاطر او مخلوقات او را دوست داشته باشد، ایمان و عقیده خود را به وسیله پرستش تجدید و تکمیل و راسخ کند. اینها چیزی نیست که ضرورتی داشته باشد به حکم جبر تاریخ تغییر داده بشود. میتوان گفت که روزه مربوط است از یک نظر به روابط انسان با نفس خودش، زیرا تقویت اراده است در برابر شهوات. به هرحال مبارزه با عجب، خودپرستی، افزون طلبی و حرص، و ایجاد و تقویت حس غیردوستی و خدمت به خلق مربوط است به روابط انسان با نفس خود. کار غلطی است که در ترکیه (آنطور که کسی نقل میکرد) میخواستند مردم را وادار [کنند] که با کفش و پشت میز [نماز] بخوانند، یا بعضی دیگر میخواستند برای مدت موقتی مردم را وادار کنند که به جای کعبه به بیت المقدس بروند.

از قضا همین شعارهای ثابت و یکنواخت، بهترین رشته لازم ارتباط میان گذشته و آینده است که گذشته و آینده را به همدیگر متصل و مرتبط میکند.

آیا میتوان گفت که یکی از چیزهایی که تدریجاً متکامل میشود عقل و فکر بشر است و همان طوری که وظایف طفل نابالغ یا بالغ غیررشید با بالغ رشید فرق میکند پس باید قوانین انسانهای عاقل قرن بیستم هم فرق بکند؟