یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٣٣ - اسلام و مقتضیات زمان

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٣٢

دهیم. آن گونه شرایط مجموعاً در جهت تکامل هم هست و یا تکامل نیست ولی تغییر هست. مثلًا در گذشته، شما اگر خانه میساختید حتماً سرطویله و جای ... [١]

خلاصه سخنرانی دوم در اصفهان

٢٩. مطلب این است که اجتماع بشر یک موجود متغیر و نامی و متطوّر است.

آیا راز نموّ و تطور این است که افراد اجتماع زندهاند و اجتماع انسانی از اجزای زندهای مرکب شده است؟ خیر، راز مطلب چیز دیگری است که مکرر گفتهایم.

تطور اجتماع از قبیل تطور جنین نیست که به حکم طبع و فطرت خود بهطور سالم رشد و نمو میکند و از ناحیه داخل خود از هرگونه توقف و یا انحطاط و یا انحراف مصون است، بلکه از ناحیه داخل خود تهدید میشود: ظهر الفساد فی البر و البحر بما کسبت ایدی الناس، و ما ظلمهم اللَّه و لکن کانوا انفسهم یظلمون. سرّ این جهت نیز مربوط است به راز تفاوت انسان و حیوان که انسان فرزند بالغ و رشید طبیعت است و آزاد و به خود واگذاشته است.

تطور و تکامل اجتماعی چیست؟ آیا هر تغییری تکامل است؟

خیر. ملاک تطور اجتماع این است که شرایطی فراهم شود که نیازمندیهای اوّلی اجتماع از قبیل آسایش، رفاه، آزادی، عدالت، سلامت، امنیت و بالاخره سعادت فردی و اجتماعی تأمین شود و نیازمندیهای ثانوی که علل و عوامل تأمین این نیازمندیهاست نیز بهتر شود، از قبیل ثروت، صنعت، نظامات اجتماعی و غیره.

عوامل تطور و تکامل چیست؟ علم، عقل، اخلاق، تربیت، دین و ایمان از عوامل و موجبات این امورند.