یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤١ - سخنرانی دکتر بهزاد در انجمن دوستداران سخن در مجله سخن شماره آذر ١٣٣٨

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٤٠

١٣. «مکتب تشیع» سالانه، صفحه ٣٧٦: داروین هرچند قائل به اصل انتخاب طبیعی شد ولی اصالت نیروی حیاتی را قبول کرد.

نظریه تکامل انواع، موضوع اصالت حیات و حکومت حیات را بر ماده تأیید کرد. داروین هرچند انتخاب طبیعی را صرفاً نتیجه تغییرات اتفاقی و تصادفی ... (رجوع شود) و هم گفته شد که تحقیقات جدید بدون توجه به اینکه بخواهند اصالتی به حیات بدهند و به اصطلاح جنبه ماوراء الطبیعی به او بدهند، دادند. در آن مقاله منظور اصلی این بود که ماده و زندگی در عین اینکه وحدتی تشکیل میدهند دو درجه از هستی هستند و هر درجهای خاصیتی مخصوص به خود دارد. در آنجا تحلیلی به عمل آمد از لحاظ شناختن نحوه واقعیت حیات و حکومت درجه عالی بر درجه دانی. در مقاله سالانه رابطه حیات را با ماده سنجیدیم و در مقاله سه ماهه اول رابطه حیات را با ماوراء الطبیعه تحت مطالعه قرار دادیم. ما در مقاله سالانه همین قدر گفتیم حیات جنبه ماوراء الطبیعی دارد. در مقاله سه ماهه کیفیت رابطهاش را با اراده از نظر قرآن سنجیدیم. در مقاله سه ماهه گفتیم که الهیون مبدأ و منشأ حیات را بیرون از ماده میدانند و مادیون خود ماده را خالق و آفریننده حیات میدانند و قرآن منطق خاصی دارد در این باب. پس در مقاله سالانه گفتیم که حیات خاصیت و مخلوق و معلول ماده نیست، بلکه کمال و فعلیت ماده است و در مقاله سه ماهه گفتیم معنای اینکه حیات جنبه ماوراء الطبیعی دارد نه این است که طبیعت نیست، بلکه افاضهای از ماوراء طبیعت است و قرآن منطق مخصوصی در این زمینه دارد.

١٤. ما در اینجا نمیخواهیم وارد یک مسئله مربوط به زیست شناسی بشویم و نظیر اشتباهی که هم الهیون و هم مادیون کردهاند اشتباه کنیم، بلکه فعلًا میخواهیم طرز فکرها و طرز استنباطها را در اینجا مورد دقت قرار دهیم. در مقاله سه ماهه گفتیم در استناد حیات به اراده خالق معمولًا محل بحث را زنده اول قرار میدهند و این یک طرز فکر یهودی است و حالا میخواهیم ببینیم