یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٢٢ - فلسفه تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٢١

٢٦. ورقههای اسلام- مسائلی که در تاریخ اسلام باید مورد مطالعه قرار گیرد

٢٧. ورقه تمدن و علل انحطاط آن، نظریه دورکیم و جدولی که برای علل همه انقلابات ذکر کرده است

٢٨. جزوه مقدمهای بر تاریخ، تألیف بیدسرخی- نظریات مادیین تا حدی روشن میشود.

٢٩. جزوه دینامیسم اجتماع. جزوه خوب و قابل توجهی است از نظر روش شناختن نظریه کسانی که اقتصاد را زیربنا میدانند.

٣٠. عرفان و اصول مادی ارانی

٣١. ماتریالیسم تاریخی پ. رویان

٣٢. مجله انترناسیونالیست- غالب بحثها

فلسفه تاریخ

١. چنانکه میدانیم مارکسیسم تاریخ را بر اساس اصالت اقتصاد به معنی فرع بودن همه شئون دیگر زندگی و طفیلی بودن همه آنها توجیه میکند، اعم از فرهنگ و هنر و مذهب و اخلاق؛ مدعی است که تکامل نیروهای تولیدی است که روابط تولیدی را- که بر اساس قوای تولیدی پیشین بنا شده و ابتدا مقاومت نشان میدهد- تغییر میدهد و سپس سایر شئون زندگی را- که همه بر اساس نیروهای تولیدی پیشین بنا شدهاند و مقاومت ارتجاعی نشان میدهند- بر اساس اصول دیالکتیکی «تز و آنتی تز و سنتز» تغییر میدهد. این است که میگویند زیربنای اجتماع اقتصاد است و همه چیز دیگر روبناست.

این که میگویند اقتصاد زیربنا و همه چیز روبناست، به دو گونه میتواند تفسیر شود: یکی اینکه بگوییم رابطه مسائل اقتصادی با سایر مسائل از قبیل رابطه طبقه پایین یک ساختمان با طبقات بالاست که طبقات بالا بر روی طبقه پایین ساخته شده است و طبعاً با