یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٥٠ - امر به معروف و نهی از منکر

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٢٤٩

موضوع و مفید بودن، در تعبدیات و تسلیمیات نیست. تا کنون به این حقیقت توجه نشده است.

٣٨. باب حسبه باید طوری باشد که مصلح اجتماعی ساز باشد، مصلح و طبیب اجتماعی درست کند.

٣٩. یک فرق بین تکلیف حاکم و تکلیف آحاد، در اجرای مجازاتها برای جرمهاست. مجازات بهطور قطع با حاکم است، یعنی اجرای حدود و دیات و قصاصات قطعاً با حاکم است. لهذا منکر واقع شده را آحاد نمیتوانند متعرض شوند، بلکه منکر حاضر موجود و یا منکری که مقدماتش واقع شده و قریب الوقوع است میتوانند آن را مانع شوند.

پس امر به معروف به معنای دفع و رفع است و اما تطهیر و مجازات ربطی به امر به معروف ندارد.

٤٠. غزالی چهار شرط برای عمل محتسب علیه [ذکر] میکند.

یکی اینکه واقع و موجود باشد، دیگر اینکه ظاهر باشد بدون تجسس و آنگاه داستان عمر را ذکر میکند. همین شرط است که میرساند امر به معروف غیر از مزاحمت برای آزادی است، تا آنجا میشود مزاحمت کرد که آن دیگری به کشتی اجتماع صدمه زده بهطور مستقیم نه آنکه فقط خودش را ساقط کرده است.

می گویند تجسس جایز نیست. اینجا این سؤال پیش میآید که پس تکلیف تجسس مأمورین دولت برای اجناس تقلبی چطور است؟ یا برای قاچاق تریاک و هروئین و تفنگ و غیره.

٤١. گفتیم که شرط احتمال اثر از طرف فقها ما را متوجه این مطلب میکند که امر به معروف و نهی از منکر در عین [اینکه] عبادت است تعبدی و تسلیمی نیست، یعنی ما باید توجه به هدف و مصلحت [و] ترتب مصلحت بر آن [داشته] باشیم نه آنکه چشم بسته امر و نهی کنیم و لهذا در یک مورد واجب و در مورد دیگر حرام میشود. ما باید ببینیم عمل ما چه عکس العملی در آن طرف ایجاد میکند، عکس العمل موافق یا مخالف. ولی بعضی منطقشان این است که: