یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧٠ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٦٩

تاریخ).

٣١. مسئله دور زدن زمان هر صدسال ( «ان اللَّه یبعث لهذه الامة علی رأس کل مائة سنة من یجدّد لها دینها» که در احیای فکر دینی گفتیم) و یا در هزار سال، از مسائل مربوط به تاریخ و زمان است، همچنین بحث در آیه لترکبنّ طبقاً عن طبق.

همچنین مسئله اینکه هر چیزی به اصل خود باز میگردد بعد از یک حرکت دوری و طی قوس نزولی و صعودی. «جزءها را رویها سوی کل است ...» حرکت اشیاء روی خط منحنی است، از هر نقطهای حرکت کنند به همان نقطه بازمی گردند، بحث ادوار و اکوار (رجوع شود به ورقههای احیای فکر دینی و ورقههای دور و کور).

٣٢. میتوان این مطلب را اینطور شروع کرد: یکی از مسائل عصر ما مسئله سازگاری و ناسازگاری دین و مقتضیات زمان است.

شاید بعضی از مردم متدین قشری اینطور خیال کنند که این مطلب مسئلهای نیست، مقتضیات زمان فرقی نمیکند، انسان به هیچ وجه نباید تسلیم زمان و مقتضیات آن بشود و مقتضیات زمان همان هوا و هوسهاست که باید با آنها مبارزه کرد. اما ازنظر بعضی دیگر مقتضیات زمان همواره در تغییر است و سنت قطعی جهان تغییر و تبدل و نو و کهنه شدن است، ناموس بقا حکم میکند که انسان خود را با نو تطبیق کند و اگرنه با کهنه از میان میرود. از نظر این عده چون مقتضیات زمان تغییر میکند و نو و کهنه میشود، هرچه قدیم است فرسوده و کهنه و از بین رفتنی است و هرچه جدید و نو است در حال رشد و توسعه و تکامل است.

٣٣. باید دید در اجتماع چه چیزهایی تغییر میکند و چه چیزهایی تغییر نمیکند. اصل تغییر غیر از هرج و مرج است. بچه انسان در تغییر است اما هرگز در آخر عمر تبدیل به یک اسب نمیشود، در یک مدار معین حرکت میکند.

به هرحال باید دید چه چیزها که تغییر میکند در اجتماع، تغییرات [آنها] ضروری و حتمی و جبری است و چه تغییراتی این