یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧١ - یادداشت تاریخ در قرآن - قزوین، شبهای ٨- ١٢ ذی القعده ٩٤

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٧٠

توصیفی [١]، و دیگر مزدوری اغلب مورخین در خدمت ارباب زر و زور، سوم منافع افراد و گروهها. از این قبیل است جعلهای اهل منبر مصیبتهای جانگداز را (داستان مرحوم حاج میرزا علی اکبر واعظ تبریزی که گفته بود همه با ما دشمناند، حتی امام حسین).

مثالهایی از جنایات تاریخ: ناسخ التواریخ مرگ امیر کبیر را در اثر بیماری و آماس شکم (ظ) میداند. ایضاً قتل سعد بن عباده وسیله جن، ایضاً داستان غدیر و عزاداری امام حسین و علت تکرار در هر سال، کتابسوزی اسکندریه، عبد اللَّه بن سبا ساخته تاریخ است (جریان طه حسین و عبد اللَّه بن سبا)، ایضاً داستان رستم و اسفندیار، مبالغات تاریخی (رجوع شود به جنایات تاریخ).

٤. این که قبول دربست تاریخ و نفی کلی آن افراط و تفریط است. در تاریخ، اجتهاد ضروری است (سخن ابن خلدون در مورد اجتهاد در تاریخ) همچنان که اجتهاد در حدیث، فقه را نجات داد.

بحث عالی است

٥. آیا حقیقت بالاخره چهره خود را آشکار خواهد کرد و هیچ حقیقتی برای همیشه مخفی نخواهد ماند؟ آیا راست است که همه را برای همیشه نمیتوان فریب داد؟ چرا؟ داستان تاریخ امام حسین، نظر مرحوم آیتی در بررسی عاشورا.

شب سوم

٦. تفاوت زندگی اجتماعی بشر با حیوانات اجتماعی دیگر که آنها در یک عهد و دوره باقی میمانند و درجا میزنند، دیگر اینکه نوسانات (ترقی و انحطاط، نقل و انتقال تمدنها و فرهنگها و همای سعاتها)

بحث عالی است

راستگویان نیز در عین اینکه چیزی جعل نمیکنند، نظر به اینکه غرض و نظر دارند، موادی را انتخاب میکنند که با هدفشان منطبق باشد، در حقیقت ماده را از واقعیت میگیرند و صورت را خود میبخشند (تشبیه صورت و نظم دادن مورخ به صورت و نظم دادن کسانی که خواب میبینند، که غالباً پراکنده است و خواب بیننده به آن نظم و صورت میدهد).