یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٥٩ - توحید و تکامل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٥٨

کنند. چه تلاشهای بیهودهای از دو طرف!

١٥. علت فرض تنافی میان توحید و تکامل، یکی تفسیر غلط مفهوم خلقت است که این را با آن مربوط میکند، چنان که در مقاله «توحید و تکامل» گفتیم. دیگر اینکه زمینه اصل علیت غائیه و اتقان صنع را از میان میبرد، یعنی چنین فرض شده که اگر خلقت در «آن» شروع شده باشد، هیچ توجیهی جز اینکه تدبیری قائل شویم در کار نیست، و اما اگر خلقت روی نوامیس تکامل صورت گرفته باشد حاجتی به فرض تسخیر و تدبیر نیست. به عبارت دیگر، اصل توحید مبتنی بر این است که خلقت را کامل بدانیم نه متکامل. اگر متکامل بدانیم، از نظر عقل بعید نیست که به تدریج در طول میلیاردها سال از دست به دست دادن قوانین ثابت و لایتغیر طبیعت به کمک تصادفهای جزئی که متراکم شده نظاماتی جزئی پدید آمده و به هم پیوسته تا امروز به صورت نظامی عالی و پیچیده به شکل انسان- مثلًا- درآمده است. به اصطلاح مانعی ندارد که لانظام بر نظام مقدم باشد.