یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٨٦ - علم تاریخ - تاریخ در قرآن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٨٥

علم تاریخ - تاریخ در قرآن

تاریخ علم است. تفسیر تاریخ بدون دانستن قوانین حرکت آن میسر نیست و به طریق اولی تسلط بر تاریخ و در دست گرفتن آن و هدایت آن.

در طول سالیان درازی که بر حیات آدمی گذشته است، تاریخ بهترین سندی است که سیر تکامل جامعه انسانی و قوانین آن را بیان میکند. تاریخ تنها بیان [و] نقل وقایع مربوط به زندگی افراد برجستهای نیست، نقش عموم افراد و طبقات و نقش اراده انسان در تحول و تکامل جامعه و ارتباط منطقی وقایع در تاریخ و به وسیله تاریخ بیان میشود.

تاریخ لابراتوار و یا دفتر ثبت آزمایشهای لابراتواری

تاریخ، آزمایشهایی که در لابراتوار جامعه انسانی به وقوع میپیوندد ثبت میکند، لهذا مطالعه تاریخ نظیر مطالعه آزمایشهای دانشمندان است. همانطور که در پیدایش نتیجهای در آزمایشگاه هرگز عامل واحدی به تنهایی کار نمیکند بلکه عوامل متعددی دست به دست هم داده و نتیجهای را به منصه ظهور میرساند، در علم تاریخ نیز مسائل تاریخی به نحوی همه جانبه مورد بررسی قرار میگیرد.

نقل قرآن یک سلسله قصص و حکایات و سرگذشتهای گذشتگان را به منظور درس و آموزش که خود میگوید: فاقصص القصص لعلهم یتفکرون ... لعلهم یتذکرون ... و بعلاوه دعوت مستقیم به مطالعه در سرگذشتهای ذکر نشده در قرآن که به تعبیر «سیر در ارض» آمده است، ضمناً به این نکته اشاره میکند که صادقانهترین تاریخها را از کتب نمیتوان به دست آورد، از مطالعه مستقیم و مشاهده آثار گذشتگان باید به تاریخ آنها پی برد.

علاوه بر همه اینها، خود به نوعی تجزیه و تحلیل میپردازد که فوق العاده جالب است و در حقیقت در آن تجزیه و تحلیلها قوانین حرکت تاریخ، برخوردهای تاریخی، توقفهای تاریخی، تحولهای تاریخی را بیان میکند.