یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١٨ - قوانین اسلام و مقایسه آن با توسعه و تحول دنیای جدید

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٢١٧

وجود عینی زندگی: ما به چشم خود میبینیم که زندگی دائماً در تغییر است و زود به زود عصرها عوض میشود.

تغییر عصرها

بشر ادوار مختلفی و اطوار مختلفی و منازل و مراحل مختلفی از زندگی را طی کرده تا به عصر جدید که عصر فضا نامیده میشود رسیده است. بشر عصر غارها و جنگلها و صیادیها را گذرانده، به عصر کشاورزی رسیده و از آن به عصر صنعتی و ماشینی رسیده است. بشر یک وقت زندگی اشتراکی داشته و بعد دوره مالکیت و بردگی رسیده و بعد دوره بورژوازی و اکنون وارد دوره سوسیالیسم میشود. بشر از نظر ابزار زندگی یک روز عهدش عهد حجر بود و یک روز عهد مفرغ و یک روز عهد آهن و یک روز عهد اتم. پس زندگی بشر از نظر ابزار تولید و شکل اقتصادی دورههای صیادی و کشاورزی و ماشینی و از نظر رژیم اجتماعی دوران اشتراکی، فئودالی، بورژوازی، سوسیالیسم را گذرانده است. بعلاوه به چشم خود میبینیم که در پنجاه ساله اخیر چقدر دنیا فرق کرده است. اگر اجداد ما زنده بشوند و دنیای امروز را، این برق و این هواپیماها و این رادیو و تلویزیون را ببینند، غرق در حیرت میشوند. چیزهایی که در قدیم اگر گفته میشد شک نداشتند دروغ است، امروز به حقیقت پیوسته (داستان حاجی که از مکه از راه مسکو برگشته بود و خبر داد که ده هزار چراغ را دیده که با هم روشن میکردهاند و مورد تکذیب واقع شد).

علیهذا چگونه ممکن است مقررات عهد چراغ روغنی و عصر برق، عصر الاغ و هواپیما، عصر قلمدان و عصر چاپ یکی باشد؟

اگر اشکال تنها به این صورت باشد- که غالباً به این صورت است- یک استبعاد بیش نیست. ممکن است کسی بگوید این دو چیز چه ربطی به یکدیگر دارد؟ چه مانعی دارد که همانطور که در پای چراغ روغنی و بر روی الاغ و شتر و با نوشت افزارهای دستی مسلمان بودهایم بتوانیم در پای برق و در داخل هواپیما و در عصر چاپ هم مسلمان باشیم؟

ولی این مطلب را میتوان به شکل دیگر طرح کرد که صرفاً جنبه