یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٨ - تاریخ - آیا طبیعت تاریخ مادی است؟

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤١٧

این سیستم، فعالیت مغز انسانی را بهطور وسیع و عمیقی تغییر داده است. به عبارت دیگر تکلم و استعمال مفاهیم عمومی، نقشی بس بزرگ در رشد و توسعه فکر و فعالیتهای نفسانی آدمی ایفا نموده است، نقشی که هنوز نمیتوان در میان حیوانات دیگر ناظر آن بود.

اتفاقاً همین سیستم اعلام، پنبه میکند رشتههای گذشته را، نشان میدهد که ذهن کارش تنها عکس العمل نشان دادن نیست، یعنی تکلم عملی ابتدایی است نه عکس العملی و نشانهای است از اصالت ذهن انسان؛ ثانیاً تکلم مبتنی است بر درک مفاهیم عام و کلی و حال آنکه آنچه ذهن از خارج دریافت کرده خاص و جزئی است و همین امر انسان را قادر به تکلم کرده و حیوان به دلیل این ناتوانی از تکلم عاجز است.

١١. رجوع شود به ورقههای یادداشت جامعه شناسی- «فلسفه علوم» دکتر ترابی، مخصوصاً راجع به اصل پیش بینی در جامعه شناسی، و به نظریه تکرار تاریخ یا ادوار تاریخ، رجوع شود به یادداشتهای مزبور.

تاریخ - آیا طبیعت تاریخ مادی است؟

١. در اینجا [١] باید چند مطلب بحث شود: یکی این که طبیعت در اصطلاح علمی و فلسفی چیست و معنی این که طبیعت تاریخ مادی است یا نه تفسیر شود. دوم این که آیا تاریخ از خود طبیعتی غیر از طبیعت افراد دارد؟ سوم رابطه میان طبیعت فردی و روان شناسی انسان و طبیعت اجتماعی تاریخ که تلازمی میان آنها هست یا نه؟

مثلًا ممکن است چیزی لازمه طبیعت فرد باشد ولی لازمه طبیعت