یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٧ - یادداشتهای فلسفه تاریخ و نقدی بر کتاب « فلسفه علوم » علی اکبر ترابی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤١٦

١٠. ص ٢٤٠:

برای فرد واقع بین، مسلّم و مبرهن است که بدون تأثیراتی که از طرف جهان خارج روی اعضای حواس و یا روی مغز حاصل شود، هیچ گونه فعالیت نفسانی امکان نتواند داشت و به عبارت روشنتر، حیات نفسانی حیوان یا انسان انعکاس عینی محیط آنهاست.

ما در اصول فلسفه درباره این مطلب بحث کافی کردهایم. لازمه این که جهان خارج و تأثیرات آن شرط حیات نفسانی است، قسمت اخیر نیست- مراجعه شود.

ایضاً میگوید:

آیا فکر یک پدیده اجتماعی است (نه صرفاً فردی و روانی)؟

فکر از نظر فرهنگ انسانی و دانش امروز، پدیدهای اجتماعی است که بیرون از تاریخ جامعه نمیتوان به مطالعه و توجیه و تبیین تحولات آن موفق شد ... فکر یا فعالیت مغزی انسان زاده کار او بوده است. به عبارت روشنتر، این کار و فعالیت مداوم [١] بشری بوده که طی قرنهای متمادی نیروی فکر آدمی را ایجاد و تربیت و تقویت نموده است.

سخن نامربوطی است.

در ص ٢٤٣ میگوید:

نقش تکلم در توسعه اندیشه انسان از نظر پاولوف

پاولوف معتقد بود که انسان علاوه بر سیستم اولیه اعلام (یعنی حرکات انعکاسی در مقابل تأثیرات مستقیم جهان خارج) یک سیستم دیگر اعلام نیز که همان سخن گفتن باشد داراست که