یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٣٧ - یادداشت اعتراضات - قرآن و بینش دیالکتیکی تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٣٦

نقش خود را خوب تشخیص میدهند [١]. آیا در اینجا مسئلهای بالاتر وجود ندارد و آن اینکه نقش ما در حمایت از حق و عدالت چه باید باشد نه در دفاع از منافع خود، نقش ما درباره حمایت از انسانیت و ارزشهای انسانی چه باید باشد؟ پس بیشترین بحث روی هدف باید باشد: آیا انسان میتواند مجرد از شرایط طبقاتی، هدفهای انسانی داشته باشد یا محکوم جبر طبقاتی خویش است، زندانی جبر طبقاتی است؟

١٠. سؤال: آیا نقش عامل الهی چه نقشی است؟ آیا عامل غیرالهی دخالت ندارد؟ [آیا] نمیشود بدون دخالت عامل الهی قضایا را تفسیر کرد، آنچنان که میکنند؟ رابطه دو عامل مادی و معنوی.

سؤال دوم: آیا میتوانیم طرحی کلی از روی قرآن بدهیم که راهنمای عمل اجتماعی باشد که بتوانیم آینده را پیش بینی کنیم؟

١١. پیش بینیهای غلط، در عین حال قابل تفسیر است.

مجموعاً چند سؤال:

الف. رابطه عمل صالح به مفهوم مادی و الهیاش با تحولات تاریخ؟

تعریف عمل صالح

جواب این است که از نظر قرآن، انسان و اجتماع به نوبه خود طبیعت و فطرتی دارد. عمل صالح یعنی اعمال موافق با فطرت و طبیعت اجتماع و انسان و جهان.

ب. چگونگی این رابطه از نظر الهی و تأییدات الهی؟ جواب این است که این امور تا حدی تجربی است و تا حدی از منابع ایمان الهام میگیرد. چه مانعی دارد که فرد مسلمان این الهام را از کتاب آسمانی خود بگیرد؟

ج. نقش عمل را در تحولات آینده، ماتریالیسم هم قبول دارد.

پس چه مزیتی برای ایدئولوژی [الهی] هست؟ جواب این است که از