یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢١١ - زمان و مقتضیات آن - سخن کارل مارکس و سخن هگل

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٢١٠

گرفت، ولی بعد به صورت کاپیتالیسم درآمد که پول اساساً معبود قرار گرفت.

زمان و مقتضیات آن - سخن کارل مارکس و سخن هگل

(ایدئولوژیهای محدود و ایدئولوژی کلی)

١. در کتاب بعثت و ایدئولوژی صفحه ١٠، از کارل مارکس نقل میکند (ولی مدرک نمیدهد) که:

ضرورت تغییر ایدئولوژیها

هیچ نوع نظم اجتماعی پیش از آنکه تمام نیروهای تولیدی مربوط به آن به درجه تکامل نرسیدهاند (کذا) از میان نمیرود و هیچ گاه قبل از آنکه شرایط وجودی روابط در رحم جامعه سابق پخته و رسیده نشود (کذا) روابط تولیدی جدید و عالیتر به ظهور نخواهد رسید، لهذا بشریت همیشه تنها مسائلی را تحت نظر میگیرد که قادر به حل آن است ... و یک مسئله تنها هنگامی به وجود میآید که شرایط مادی لازم برای حل آن نیز وجود پیدا کرده یا لااقل در شرف تکوین و ایجاد است. یک روش تازه تولید محصول که در یک محیط ایدئولوژیک خصمانه به وجود آید پایدار نبوده، پیش از آنکه نمو کند از میان میرود. اما فشار ایدئولوژی شایسته سیستم قدیم بر دوش مردم روز به روز افزون میگردد تا به نقطه غیرقابل تحمل نزدیک شده و وقت درهم شکستن آن فرا رسد.

٢. در همان کتاب، صفحه ٣٠ درباره نظریه هگل درباره دیالکتیک و ناسیونالیسم (و روح زمان) [١] میگوید: