یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤١٤ - یادداشتهای فلسفه تاریخ و نقدی بر کتاب « فلسفه علوم » علی اکبر ترابی

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤١٣

اصالت اراده

این سخن، سخن درستی است و ظاهر فریبندهای دارد ولی شما که اراده و تمایلات و وجدان را زاییده شرایط اجتماعی و بالخصوص وضع اقتصادی میدانید، عکس العملی صددرصد تابع عمل محیط میشمارید، در حقیقت مانند صورتی در آیینه میپندارید، چه اصالتی میتوانید برای اراده قائل شوید؟ اراده آنگاه اراده است که از جبر عوامل اجتماعی که هم عرض او هستند آزاد باشد، بتواند در برابر عوامل اجتماعی عصیان کند، اما ارادهای که صرفاً انعکاس محیط است نقشی ندارد.

٧. ص ٢٢١:

کار، اساس انسان و جامعه

اصل اساسی جامعه و موجودیت اجتماعی بر اساس کار و فعالیت خستگی ناپذیر انسانها در راه «تولید ثروتها» استوار است ... کار انسانی منبع ثروتهایی است که انسانیت در طی تاریخ ایجاد کرده است.

ص ٢٢٢:

کار اقتصادی، اساس حقیقی هستی جامعه و عامل اصلی تحولات

کار و فعالیت به عنوان شرط ابدی و طبیعی حیات انسانی و اساس حقیقی هستی جامعه و عامل اصلی تحولات اجتماعی شمرده میشود ... اگر اقوام و ملل، اساس زندگانی مادی خود را با تولید ثروتها که محصول کار انسانی بود استوار نساخته بودند، پرداختن به کارهای هنری و نظایر آنها امری محال مینمود. پس علی رغم متفکرین قرن هجدهم فرانسه، این افکار سیاسی و فلسفی و هنری و غیره نیست که تعیین کننده جامعه و فعالیتهای تولیدی آن است بلکه بر عکس، این جامعه و کار و فعالیتهای پر محصول انسانی است که افکار و وجدان انسانها را میسازد و رهبری مینماید ... دانش و فرهنگ معاصر به این نتیجه بسیار مهم میرسد که اساس هر گونه تحول