یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٧٨ - جامعه و تاریخ

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٤٧٧

اسلام چیست؟ اینجا جای آن است که بحث اخوت اسلامی به معنی واقعی طرح شود و لوازم آن.

ص ١٧٧: این که هویت جامعه مادی است، به منزله جنس است ولی طبقه به منزله فصل مقوّم است، پس طبقه آن که در طبقهای قرار گرفته عین هویت و ماهیت اوست. طبقه حاکم و طبقه محکوم، دو ماهیت، دو وجدان، دو شخصیت، دو قضاوت دارد برای اینکه در دو طبقه است؛ هرچند هویت هر دو مادی است، ولی دو نوع مادی هستند. این سخن نظیر آن چیزی است که ما در مراتب وجود میگوییم که هر مرتبه مقوّم وجود است. طبقه مقوّم ذی الطبقه است.

(پس از نظر مارکسیسم، جامعه ماهیت دو گانه دارد نه یگانه، مگر جامعه اشتراکی اولیه و جامعه اشتراکی و سوسیالیستی نهایی).

نقش طبقه از نظر قرآن

ص ١٧٩: ما هم تأثیر طبقه را قبول داریم، ولی از نظر ما رابطه طبقه و ذی الطبقه رابطه امکانی و اقتضایی است، اما از نظر آنها رابطه، رابطه وجوبی و ضروری است. آنچه در قرآن در مورد ملأ و مترف و مستضعف و مستکبر آمده بیان رابطه اقتضایی است نه رابطه ضروری.

٢٣. در تفسیر المیزان جلد ٤، صفحات ٩٧- ١٤٢ مسائل ذیل آمده است:

الف. ص ٩٧: انسان مدنی بالطبع است. آیه یا ایها الناس انا خلقناکم مربوط به جهان بینی است

من ذکر و انثی ... و آیه نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیوة الدنیا و آیه بعضکم من بعض (آل عمران/ ١٩٥) و آیه و هوالذی خلق من الماء بشراً فجعله نسباً و صهراً دلیل بر این مطلب است.

جهان بینی است

ب. ص ٩٨: اجتماع انسانی مانند سایر خواص روحی انسانی، متطور و متکامل است.

جهان بینی است

ج. اولین هسته زندگی اجتماعی، اجتماع منزلی است و پس از آن طبق خاصیت استخدام، اجتماع مدنی در مراحل اولیه پیدا شده است.