یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٧١ - زمان و مقتضیات آن

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ١٧٠

طور نیست.

مثلًا چه تغییر اصولی پیدا شده که ضرورت دارد ما به جای لامپا از برق استفاده کنیم؟ چه تغییر اصولی پیدا شده که ما کارهای انفرادی را اجتماعی انجام دهیم؟ البته به یک تغییر اصولی در این زمینه برمیخوریم [١]. در مقابل، چه تغییر اصولی پیدا شده که ما مشروب و قمار را بپذیریم، مجالس شب نشینی چنین و چنان داشته باشیم، آنچه به نام معنویت و اخلاق گفته میشود، آن را طرد کنیم؟ ما نباید هوا و هوسهای خود را تحت عنوان مقتضیات زمان رسمیت بدهیم.

٣٤. همانطور که در صفحه ١٦١ گفتیم ریشه تغییرات که به غلط یا درست مقتضیات زمان نامیده میشود، این است که انسان با عقل آزاد کار میکند نه تحت سرپرستی طبیعت، لهذا مقتضیات زمان برای زنبور عسل متفاوت نیست اما برای انسان متفاوت است، به همین دلیل انسان نیازمند به قانونی است که او را رهبری کند.

تغییرات بشری معصوم از خطا نیست.

چون در این مسیر انحراف رخ میدهد، مصلحین علیه انحراف زمان (نه تنها توقف زمان) قیام میکنند. مرتجع آن کسی است که علیه پیشرفت زمان قیام میکند و مصلح کسی است که علیه انحراف زمان قیام میکند. باید به این دو نکته توجه داشت که زمان بشر و در حقیقت خود بشر، هم دارای خاصیت پیشرفت است و هم دارای خاصیت قابلیت انحراف و سقوط و انحطاط و تأخّر. خاصیت زمان تنها پیشرفت نیست و الّا هیچ ملتی که در مسیر تقدم افتاد به حال انحطاط در نمیآید. عمده، تشخیص پیشرفت از انحطاط یا توقف و تشخیص مصلح از مرتجع است و الّا مصلح و مرتجع هردو علیه زمان خود قیام میکنند.

در نمره ١٧ گفتیم که علت این تغییرات را باید دید چیست.