یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٧٠ - یادداشت تاریخ در قرآن - قزوین، شبهای ٨- ١٢ ذی القعده ٩٤

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٦٩

یادداشت تاریخ در قرآن - قزوین، شبهای ٨- ١٢ ذی القعده ٩٤

شب اول

١. سخن اقبال: سه منبع معرفت در اسلام: تجربه دینی (قلب، روح)، طبیعت، تاریخ؛ به عبارت دیگر: مکان و آفاق، زمان و تحولات، دنیای مافوق یا انفس. پس معرفت اسلامی دارای ابعاد سه گانه است.

شواهد قرآنی درباره هر یک از آنها، و کیفیت منبع و مأخذ بودن هر کدام بحث شود.

رجوع شود به کتاب احیاء فکر دینی در اسلام صفحه ١٤٧.

٢. نظر اسلام درباره منبع معرفت بودن نفس مبتنی بر بینش خاص اسلام درباره روح و نفس است که مبتنی بر اصالت آن و نفخه الهی بودن روح و ذی مراتب بودن آن است، و الّا بنا بر نظریه ماتریالیسم و این که ذهن صرفاً انعکاس صور خارجی مادی است نظر دیگر باید داد. همچنین نظر اسلام درباره آیت بودن طبیعت ناشی از بینش دیگری است درباره نظامات طبیعت که به خود واگذار نیست و عامل تصادف موجب پدیدهها نیست. و نظر اسلام درباره تحولات تاریخی مبتنی بر این است که این تحولات نظام و قانونی دارد و اراده و اختیار انسان مؤثر در جریانات تاریخ است، زیرا درس تاریخ درس عملی است و اسلام جبر تاریخ را محکوم میکند.

شب دوم

بی اعتباری تاریخ

٣. اعتبار و عدم اعتبار تاریخ. بی اعتباری تاریخ از سه نظر: یکی تعصب [١] مورخین که همواره حوادثی که به نفع عقیدهشان است انتخاب میکنند و تاریخ بنایی ساختنی و هنری میشود نه امری