یادداشتهای استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٣٩ - فلسفه تاریخ در قرآن - عهدها و دوره ها
یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٥٣٨
الناس اجمعین و آیه ١٣ از سوره شوری: شرع لکم من الدین ما وصی به نوحاً و الذی اوحینا الیک و ما وصینا به ابراهیم ... به ضمیمه آیه ٢٥ و ٢٦ سوره حدید: لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط و انزلنا الحدید فیه بأس شدید و منافع للناس و لیعلم اللَّه من ینصره و رسله بالغیب ان اللَّه قوی عزیز. و لقد ارسلنا نوحاً و ابراهیم و جعلنا فی ذریتهما النبوة و الکتاب فمنهم مهتد و کثیر منهم فاسقون، آیه ٣٢ سوره زخرف: نحن قسمنا بینهم معیشتهم فی الحیوة الدنیا و رفعنا بعضهم فوق بعض درجات لیتخذ بعضهم بعضاً سخریاً و رحمة ربک خیر مما یجمعون و آیه ٦٤ سوره آل عمران: قل یا اهل الکتاب تعالوا الی کلمة سواء بیننا و بینکم الّا نعبد الّا اللَّه و لا نشرک به شیئاً و لا یتخذ بعضنا بعضاً ارباباً من دون اللَّه و آیه ١٤٦ از سوره آل عمران: و کأین من نبی قاتل معه ربیون کثیر فما وهنوا لما اصابهم فی سبیل اللَّه و ما ضعفوا ...
از مجموع اینها به علاوه یک سلسله آیات دیگر چند مطلب استفاده میشود (قسمتی از این مطالب از تفسیر المیزان ذیل آیه ٢١٣ بقره و ١٩ یونس و ١١٩ هود استفاده شده است):
الف. بشر در ابتدا به صورت امت واحد بدون کوچکترین اختلاف میزیسته است و در آن عهد- که عهد وحدت است به اصطلاح قرآن (و عهد اشتراک اولیه به اصطلاح امروزیها)- شریعت و قانون نبوده است. البته انبیاء داعی الی اللَّه بودهاند، حجت خدا در زمین بوده است ولی قانون و شریعت و کتاب نبوده به علت عدم احتیاج. این عهد، عهد ماقبل نوح است مطابق آنچه از آیه سوره شوری و از حدیث امام باقر و غیره استفاده میشود، ولی نه تمام ماقبل نوح بلکه قسمتی از آن.
ب. بعد از عهد وحدت، عهد اختلاف و تنازع و تضاد به وجود آمده است و این اختلاف ناشی از اختلاف طبایع، سرشتها، اختلاف ظروف و محیطهاست و اختلافی لابدّ منه است و لازم و مفید، و اگر اختلاف رخ نمیداد و عهد وحدت به شکل اولیاش باقی میماند- و البته باقی ماندنی نبود- تکامل رخ نمیداد. این اختلاف طبیعی که به