یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٣٤٣ - سخنرانی دکتر بهزاد در انجمن دوستداران سخن در مجله سخن شماره آذر ١٣٣٨

یادداشتهای استاد مطهری، ج ١٠، ص: ٣٤٢

و رابطه طبیعی حوادث و تغییر تدریجی انواع و ضد مذهب بودن از یک طرف، و نظریه ثبات انواع و وجود نیروی حیاتی و طرفداری مذهب از طرف دیگر، در مقابل هم قرار گرفته بودند. اصلًا در فکر اروپایی، اصالت نیروی حیاتی مرادف با ثبات انواع و عدم تکامل بوده. (رجوع شود به نمره ٢٨)

١٩. در صفحه ٧٤٩ تاریخ علوم از ساموئل باتلر (١٨٣٥- ١٩٠٢) نقل میکند که گفته: «مرغ فقط وسیلهای است که تخم آن را ابداع کرده است.» ایضاً قبل از آن در همان صفحه از قول اگوست ویزمان نقل میکند:

بدن از دو قسمت متمایز تشکیل یافته است: مجموعه سلولهای مولّد یا جوانه- که اخلاف موجود از آن به وجود میآیند- و بقیه وجود شخص. عامل پایدار ماندن وجود و نوع، همان جوانه است و سایر قسمتهای بدن در واقع لفافه پژمرده شدنی آن میباشند و عمل آنها فقط جای دادن به این قسمت مولّد است.

٢٠. در صفحه ٧٥٠ تاریخ علوم بعد از اشاره به نظریه ژنتیک جدید مینویسد:

چون تکامل را نمیتوان دیگر به تأثیر محیط خارجی نسبت داد (آنطور که لامارک میگفت، زیرا محیط بر سلولهای مولّده تأثیر ندارد) باید قبول کرد که آن نتیجه یک انتخاب است و چون جوانه یا تخم مولّد در داخل خود جسم مجزا از سایر قسمتها قرار دارد، پس باید چنین نتیجه گرفت که این انتخاب در داخل خود تخم انجام میگیرد (برخلاف نظریه داروین که انتخاب در بیرون انجام میگیرد). طبق عقیده کییوم رو (١٨٥٠- ١٩٢٤) مسابقه حیاتی مابین قسمتهای مختلف