پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣١٤ - اى برتر از خيال و قياس و گمان و وهم!

ولى هيچ‌يك از اين تفسيرهاى چهارگانه دليل و مأخذ روشنى ندارد فى‌المثل به روز شنبه «يَوْمُ الأَحَدِ» مى‌گويند، و بر خداوند يگانه «الهٌ واحِدٌ» در قرآن اطلاق شده‌ [١] و نيز احد در جمله اثباتيه به كار رفته مانند آيه مورد بحث و آيات ديگرى از قرآن. [٢]

بنابراين صحيح همان است كه گفته شود هر دو اشاره به يك معنا است.

به هر حال به عقيده بعضى از مفسّران جمله‌ «اللَّه احَدٌ» كاملترين توصيف معرفة اللَّه است كه در عقل انسان مى‌گنجد، زيرا «اللَّه» اشاره به ذاتى است كه داراى تمام صفات كمال است و «احَدْ» اشاره به نفى تمام صفات سلبيه است. [٣]

قرآن در ادامه اين آيات مى‌افزايد: «او خدايى است قائم بالذات و بى‌نياز كه همه نيازمندان قصد او مى‌كنند و به درگاه او مى‌آيند»؛ «اللَّهُ الصَّمَدُ».

واژه «صَمَد» چنانكه در مقائيس اللغه آمده دو ريشه اصلى دارد كه يكى به معناى قصد است، و ديگرى به معناى پر بودن و صلابت و استحكام است و هنگامى كه در مورد خدا به كار مى‌رود مفهومش همان بى‌نيازى مطلق مى‌باشد كه همه نيازمندان رو به سوى او مى‌آورند، و نيز به معناى ذاتى است واجب الوجود و قائم به خود.

ولى ممكن است اين دو ريشه به يك اصل باز گردد، چرا كه ذاتى كه داراى استحكام و صلابت و قيام به خويش است طبعاً بى‌نياز و مورد توجّه همه‌

[١]. سوره بقره، آيه ١٦٣.

[٢]. مانند آيه ٦ سوره توبه و آيه ٤٣ سوره نساء، و آيه ٢٦ سوره مريم، آيه ١٨٠ سوره بقره، آيه ١٩ سوره كهف و آيات فراوان ديگر.

[٣]. تفسير فخر رازى، جلد ٣٢، صفحه ١٨٠.