پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤١ - شرح مفردات

مى‌گردد ولى بعيد نيست كه همه اين معانى به همان ريشه باز گردد چرا كه تخمين و گمان هميشه توأم با تزلزل و عدم ثبات است و نيزه و حلقه و حوض مخصوص كه در بالا گفته شد نيز داراى چنين وصفى است. [١]

«بُرْهانْ» به معناى دليل قاطع و محكم است، و به معناى بيان دليل و توضيح آن نيز آمده، و به گفته راغب در مفردات برهان به معناى دليل محكم مى‌باشد و بعضى معتقداند از مادّه «بَرَه» به معناى سفيد شدن گرفته شده، سپس بر هركلام روشن و آشكارى كه هيچ‌گونه ابهامى در آن نيست يا امور واضحى كه هيچ‌گونه خفايى در آن مشاهده نمى‌شود، اطلاق شده‌ [٢] و اين‌كه در حديث آمده: «الصَّدَقَةٌ بُرْهانٌ‌» شايد به خاطر اين است كه انفاق در راه خدا دليل بر صحت ايمان انسان است.

«سلطان» در مقائيس اللغه آمده است كه اصل اين واژه به معناى قوه و قدرت توأم باتفوّق است.

و از آنجا كه استدلال قوى سبب قاهريّت انسان بر طرف مى‌شود واژه «سلطان» بر دليل محكم نيز اطلاق شده است.

«سليط» گاه به معناى مرد فصيح، و گاه به معناى انسان پر سروصدا و بد زبان آمده، و سلطيه كه در مورد بعضى از زنان به كار مى‌رود به معناى اخير است، و همه از مادّه و مفهوم سلطه گرفته شده.

[١]. التحقيق فى كلمات القرآن الكريم، مادّه «خرص».

[٢]. التحقيق فى كلمات القرآن الكريم و اگر مى‌بينيم از اين مادّه فعل «بَرْهَنْ يُبَرْهِنُ‌» يا وصف مُبَرُهنٌ آمده، اين نوعى اشتقاق انتزاعى است، كما اين‌كه در «سُلْطان» كه از مادّه سَلْط مى‌باشد سُلْطَنَ يُسَلْطِنُ نيز آمده است.