پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٤٥ - خداوندا! فقط مطيع فرمان توايم

تفسير و جمع‌بندى‌

خداوندا! فقط مطيع فرمان توايم‌

نخستين آيه مورد بحث گرچه بعد از فرمان تحريم شراب و قمار و انصاب (نوعى از بت‌ها) و از لام (نوعى بخت‌آزمايى) آمده است ولى ناگفته پيداست كه محتواى آن يك حكم عمومى است، مى‌فرمايد: «اطاعت كنيد خدا را و اطاعت كنيد پيامبر (خدا) را؛ و (از نافرمانى) برحذر باشيد»: «وَأَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَاحْذَرُوا».

سپس براى تأكيد اين معنا مى‌افزايد: «و اگر سرپيچى كنيد، (مستحق مجازات خواهيد بود؛ و) بدانيد بر پيامبر ما، جز ابلاغ آشكار، نيست»: «فَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّمَا عَلَى رَسُولِنَا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ». [١]

روشن است كه اطاعت رسول پرتوى از اطاعت خدا و رشحه‌اى از رشحات آن است، و به يك معنا اطاعت او عين اطاعت خدا است، چرا كه او جز سخن خدا و فرمان او را بيان نمى‌كند، و اين‌كه جمله «اطيعوا» تكرار شده است، شايد اشاره به همين معنا است يعنى اطاعت اوّل جنبه ذاتى و اصلى دارد و دومى جنبه عرضى و فرعى.

در دومين آيه همين معنا با خطاب به شخص پيامبر صلى الله عليه و آله منعكس شده است مى‌فرمايد:

«بگو: از خدا و پيامبر، اطاعت كنيد؛ و اگر سرپيچى كنيد، خداوند كافران را

[١]. جزاى شرط در آيه محذوف است و در تقدير «قَامَتْ الْحُجَّةُ عَلَيْكُم» يا «اسْتَحْقَقْتُمُ الْعِقابَ» يا «لَمْ تَضُرُّوا بِتَوَّلْيكُمُ الرَّسُولَ» (تفسير مجمع البيان، فخر رازى، روح المعانى و مراغى ذيل آيه مورد بحث).