پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٩ - همه نيازمند اويند

ديگر اين‌كه در اين آيه مخاطب فقط انسان‌ها هستند «يَا أَيُّهَا النَّاسُ» چرا از موجودات ديگر كه آنها نيز فقير الى اللَّه اند سخنى به ميان نيامده؟ بسيارى از مفسّران گفته‌اند اين به خاطر وسعت نياز انسان است، زيرا هر موجودى كه كاملتر است براى طىّ مسير خود نياز بيشترى دارد، و احساس نياز بيشترى مى‌كند، همان‌گونه كه در نيازهاى مادّى چنين است، يك پرنده به مختصرى آب و دانه و آشيانه‌اى بسيار ساده قانع است، در حالى‌كه انواع غذاها و لباس‌ها و خانه‌ها و كاخ‌ها روح انسان را سيراب نمى‌كند. [١]

دومين آيه، ضمن بحث درباره انفاق فى سبيل اللَّه و اين‌كه گروهى در اين راه بخل مى‌ورزند، و آنها كه بخل مى‌ورزند به خود بخل مى‌كنند- چرا كه از فيض و رحمت بى‌پايان حق محرومند- مى‌فرمايد: «خداوند غنى است و شما همگى فقير هستيد؛ «وَاللَّهُ الْغَنِىُّ وَأَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ».

اين تعبير ممكن است به خاطر آن باشد كه هيچ‌كس تصوّر نكند، اگر خداوند مردم را دعوت به انفاق فى سبيل اللَّه مى‌كند، نياز به انفاقشان دارد، يا اين‌كه اين سخن با جمله‌اى كه در چند آيه قبل آمده است كه مى‌فرمايد: «وَلَا يَسْأَلْكُمْ أَمْوَالَكُمْ»: «اموال شما را طلب نمى كند»، تضاد دارد.

مى‌گويد: خداوند غنى على الاطلاق است، و همگان نيازمند اويند، پس اگر به‌

[١]. بعضى از مفسّران در اينجا توجّه به اين نكته نيز كرده‌اند كه ذكر «الفقرا» به صورت معرفه (با اين‌كه خبر معمولًا به صورت نكره مى‌آيد زيرا در صورت معرفه بودن و شناخته شدن از ناحيه مخاطب نياز به اخبار نيست) به خاطر آن است كه براى تنبيه و يادآورى ذكر مى‌شود، يعنى مخاطب نيز خودش مى‌داند كه فقير الى اللَّه است، اين تنها يك يادآورى است، در علم بلاغت نيز آمده كه گاهى مخاطب عالم چون بر طبق علم خود عمل نمى‌كند بمنزله جاهل فرض مى‌شود، و به وسيله اخبار به او هشدار مى‌دهند. (دقّت كنيد).