پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٨ - او اوّل و آخر و ظاهر و باطن است

او اوّل و آخر و ظاهر و باطن است‌

در دومين آيه كه جزء آيات نخستين سوره حديد است (و مى‌دانيم در اين آيات بيان بسيار دقيق و ظريفى از صفات جلال و جمال خدا براى ژرف انديشان و متعمّقان (طبق حديث امام على بن الحسين عليه السلام) شده است، مى‌فرمايد:

«مالكيّت و حاكميّت آسمانها و زمين از آنِ اوست»: «لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ» [١] «زنده مى كند و مى ميراند؛ و او بر هر چيز تواناست»: «يُحْىِ وَيُمِيتُ‌ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ». و بنابراين مالك و حاكم و مدير و مدبّر در اين عالم تنها ذات پاك او است.

سپس در ادامه اين آيات مطلبى آمده كه مى‌تواند به منزله دليلى بر مسأله توحيد مالكيّت و حاكميّت و تدبير او باشد، مى‌فرمايد: «اوست اوّل و آخر و پيدا و پنهان؛ و او به هر چيز داناست»: «هُوَ الْأَوَّلُ وَالْآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ».

در اين آيه پنج وصف از اوصاف مقدّس او بيان شده، كه مجموعاً دليلى است بر بى‌انتهايى ذات پاك او، مى‌فرمايد: آغاز همه چيز او است، و پايان همه چيز او است، در ظاهر و باطن وجود دارد، و در همه‌جا حضور علمى دارد و چنين وجودى دومى براى او تصوّر نمى‌شود، چرا كه اگر خداى ديگرى وجود داشت هر كدام آغاز و پايانى داشتند، و در ظاهر و باطن همه‌جا نبودند، و حضور علمى همه جا نداشتند، چرا كه وقتى سخن از دو وجود به ميان مى‌آيد حتماً هر دو

[١]. توجّه داشته باشيد كه مقدّم شدن «له» اشاره به حصر است، يعنى مالكيّت آسمان‌ها و زمين منحصر به‌ذات مقدّس او است.