پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٠٣ - ٢ توضيح برهان صدّيقين

٢. توضيح برهان صدّيقين‌

اكنون موقع آن رسيده است كه به شرح اين برهان از نظر فلاسفه اسلامى پرداخته و در عين پيچيدگى مسأله تا آنجا كه ممكن است آن را با تعبيرات روشن و خالى از اصطلاحات فلسفى مطرح كنيم.

قبل از هر چيز بايد توجّه داشت كه ويژگى برهان صدّيقين در اين است كه در آن براى اثبات وجود خداوند متعال از مسأله دور و تسلسل، يا پى بردن از اثر به مؤثّر، و از مخلوق به خالق، و از ممكن به واجب، اثرى ديده نمى‌شود، آنچه هست تحليلى است در خود وجود، و حقيقت وجود، و به اين ترتيب از خود او پى به او مى‌بريم، و مهم همين است (هرچند در عبارات بعضى ديده مى‌شود كه ميان اين استدلال و استدلال وجوب و امكان و برهان علّت و معلول كه در سابق شرح داديم خلط كرده و آنها را به جاى يكديگر گرفته‌اند). [١]

براى برهان صدّيقين بيانات مختلفى ذكر شده (نخست تقرير صدرالمتألّهين در اسفار، و سپس محقّق سبزوارى در حاشيه اسفار، و مرحوم علّامه طباطبايى در نهاية الحكمة، و ديگران در كتب فلسفى ديگر) آنچه روشن‌تر و مناسب‌تر به نظر مى‌رسد، و بازگشت به برهان وجوب و امكان و علّت و معلول نمى‌كند و

[١]. به نهاية الحكمه، صفحه ٢٦٨ و شرح مختصر منظومه، صفحه ٨ و ٩ (نقل از مرحوم شهيد مطهرى) مراجعه شود.