پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٩٢ - آفتاب آمد دليل آفتاب

گواهى فرشتگان، و دانشمندان، مى‌فرمايد: «خداوند، (با ايجاد نظام هماهنگ جهان هستى،) گواهى مى دهد كه معبودى جز او نيست؛ و فرشتگان و صاحبان دانش، (نيز، بر اين مطلب) گواهى مى دهند»: «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَاإِلَهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُوْلُوا الْعِلْمِ».

سپس مى‌افزايد: «در حالى كه (خداوند) قيام به عدالت دارد»: «قَائِماً بِالْقِسْطِ».

و از آنجا كه قيام به قسط و عدل نياز به دو اصل دارد: قدرت و علم، تا موازين عدل را با علم مشخص كند، و با قدرت آن را پياده نمايد، در پايان آيه مى‌افزايد:

«معبودى جز او نيست، اوست توانا و حكيم»: «لَاإِلَهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ».

منظور از گواهى دادن فرشتگان و صاحبان علم و دانش معلوم است، امّا در اين‌كه منظور از گواهى خداوند چيست؟ در ميان مفسّران گفتگو است، جمعى معتقداند كه منظور گواهى فعلى و قولى هر دو است، يعنى از يك‌سو با ارائه آيات عظمت خويش در جهان هستى و در آفاق و انفس، و از سوى ديگر با نازل كردن آيات توحيدى در كتب آسمانى، گواهى بر يگانگى خويش داده است.

در حالى كه بعضى ديگر فقط شهادت قولى را مطرح كرده‌اند، و بعضى تنها شهادت فعلى را، ولى مسلّماً شهادتى برتر و بالاتر از اينها تصوّر مى‌شود كه آن نيز در مفهوم آيه درج است، بلكه مهمترين مصداق شهادت است و آن اين‌كه ذات او خود گواه ذات او است، و به مصداق «يا مَنْ دَلَّ عَلى‌ ذاتِهِ بِذاتِهِ»: «اى كسى كه با ذات خود ذات خويش را نشان داده‌اى» خود بهترين دليل براى وجود خويش مى‌باشد، و اين همان چيزى است كه برهان صدّيقين ناظر به آن است.