پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٤ - پيمان عالم ذر

در حالى كه در مورد ديگر تعبير به « «فَأَنَّا تُسْحَرُونَ»؛ چگونه مسحور مى‌شويد» كه آن نيز به صورت فعل مجهول است. اين‌گونه تعبير در مورد كسى گفته مى‌شود كه بى‌اراده به دنبال كارى مى‌رود.

البته احتمال ديگرى در تفسير اين آيات نيز هست، كه آنها مى‌گفتند پيغمبر اسلام صلى الله عليه و آله مى‌خواهد ما را از راه حق، منحرف كند، يا آنكه او ساحر است و ما را سحر كرده، قرآن در پاسخ آنها مى‌گويد: با اينكه خود شما اعتراف داريد كه خالق آسمان و زمين، خورشيد و ماه و انسانها و مدبّر اين جهان، خدا است، چگونه اگر كسى شما را به پرستش او و نفى عبادت غير او دعوت كند، شما را منحرف يا مسحور ساخته است؟ كدام عقل چنين داورى مى‌كند؟!

بسيارى از مفسّران (مانند طبرسى در مجمع‌البيان، علامه طباطبايى در الميزان، فخر رازى در تفسير كبير، آلوسى در روح المعانى و قرطبى در تفسير خود) تفسير اوّل را اختيار كرده‌اند، هرچند تفسير دوم نيز از مفهوم آيه چندان دور نيست.

پيمان عالم ذر

در دهمين و آخرين آيه مورد بحث، تعبير ديگرى از توحيد فطرى در شكل تازه‌اى كه در ساير آيات قرآن نظير ندارد مطرح شده است، مفادّ اين آيه به خاطر پيچيدگى، مورد گفتگوى زيادى در ميان دانشمندان و مفسّران و متكلّمان و ارباب حديث واقع شده، ما نظرات مختلف آنها و مختار خود را بعد از تفسير آيه به طور اجمال مى‌آوريم.