پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧١ - بازپرسى عجيب!

تفسير و جمع‌بندى‌

بازپرسى عجيب!

آيات فوق در زمره آيات نه گانه‌اى است كه در سوره طور وارد شده و مجموعاً يازده سؤال است كه به صورت استفهام انكارى مطرح شده است، اين آيات انسان را در برابر يك رشته پرسش‌هاى زنجيره‌اى عجيب، قرار مى‌دهد، سپس تمام راه‌هاى فرار را به روى او مى‌بندد تا در برابر حق تسليم شود.

اين سؤالات يازده‌گانه سه هدف مهم را تعقيب مى‌كند: مسأله اثبات توحيد، معاد، و رسالت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله، ولى عمدتاً درباره توحيد خالق و معبود است.

در اولين آيه از آيات سه گانه‌اى كه در بالا آورده‌ايم مى‌فرمايد: «آيا آنها بدون خالق آفريده شده اند، يا اينكه خود خالق خويشند؟!»: «أَمْ خُلِقُوا مِنْ غَيْرِ شَيْ‌ءٍ أَمْ هُمْ الْخَالِقُونَ».

به تعبير ديگر: بدون شك هرانسانى مخلوق و حادث است، و از سه حال خارج نيست، يا بدون علّت آفريده شده، يا خود علّت وجودى خويش است، و يا وجودى ازلى و ابدى (خدا) علّت او است و از آنجا كه احتمال اوّل و دوّم با هيچ عقل و وجدانى سازگار نيست، پاسخ صحيح همان احتمال سوّم است، و لذا احتمال اوّل و دوّم را به صورت استفهام انكارى ذكر مى‌كند، و هنگامى كه اين دو با استفاده وجدان و عقل نفى شد، خواه و ناخواه، احتمال سوّم اثبات مى‌گردد.

اين روح استدلال معروف علّت و معلول است كه در دو جمله كوتاه و فشرده و پرمعنا مطرح شده است.

البتّه گاه احتمال چهارمى نيز در اينجا به نظر مى‌رسد و آن اين‌كه هر انسان‌