پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٢١ - شرح مفردات

٩. «معبود ديگرى را با خدا مخوان، كه هيچ معبودى جز او نيست؛ همه چيز جز ذات (پاك) او فانى مى شود؛ حاكميّت تنها از آنِ اوست؛ و همه به سوى او باز گردانده مى شويد».

١٠. « (با اين حال،) آيا غير خدا را به داورى طلبم؟! در حالى كه اوست كه اين كتاب آسمانى را، كه همه چيز در آن بيان شده، به سوى شما فرستاده است».

شرح مفردات:

«حُكْم» (بر وزن قفل) به طورى كه بسيارى از بزرگان لغت گفته‌اند در اصل به معناى منع و جلوگيرى است‌ [١] سپس به قضاوت و همچنين حكومت اطلاق شده است، چرا كه قاضى و حاكم بوسيله حكم قطعى خود، افراد را از مخالفت با آن يا از كارهاى خلاف باز مى‌دارد.

«حَكَمَه» (بر وزن غلبه) به معناى آهنى است كه براى لجام و افسار حيوان در دهان يا بينى او مى‌گذارند، وقتى آن را بكشند، حيوان ناراحت مى‌شود و تسليم مى‌گردد و در واقع همان مفهوم منع در اينجا نيز وجود دارد.

لسان العرب مى‌گويد: حكم معانى مختلفى مانند علم و فهم و قضاوت به حقّ و عدالت دارد (به خاطر اين‌كه اين امور انسان را از كار خلاف باز مى‌دارد)

و حكيم را از اين نظر حكيم گفته‌اند كه داراى آگاهى كافى است و او را از كارهاى نادرست، باز مى‌دارد.

اين نكته نيز لازم به يادآورى است كه اين واژه در هر سه مورد، يعنى مورد

[١]. مفردات، مقائيس اللّغه و مصباح المنير فيّومى.