پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٤٠ - شرح مفردات

شرح مفردات‌

«ظن» به گفته راغب در مفردات به معناى حالتى است كه از ملاحظه نشانه چيزى حاصل مى‌شود، اگر قوى شود به علم مى‌رسد، و اگر ضعيف شود از حدّ پندار نمى‌گذرد، و به گفته ابن‌منظور در لسان‌العرب ظن به معناى شك و يقين هر دو به كار مى‌رود، ولى نه يقينى كه با رؤيت حاصل شود بلكه يقينى كه از طريق تدبّر پيدا مى‌شود، و امّا در مورد يقين حاصل از مشاهده تنها علم گفته مى‌شود.

و در نهايه ابن اثير آمده كه «ظن» گاه به معناى علم و گاه به معناى شك و گاه به معناى تهمت مى‌آيد.

ولى در آيات مورد بحث اين واژه به معناى پندارهاى بى‌اساس و واهى آمده است (قرائن اين معنا در خود آيات وجود دارد چنانكه اشاره خواهد شد).

«خَرْص» (بر وزن غَرس) به گفته صحاح اللغه به معناى تخمين زدن مقدار خرمايى است كه از رطب‌هاى نخل به دست مى‌آيد، راغب در مفردات نيز همين معنا را بيان كرده است.

سپس به هرگونه «حدس و تخمين» اطلاق شده، ولى از آنجا كه حدس و تخمين هميشه درست از آب در نمى‌آيد، اين واژه به معناى «دروغ» نيز استعمال مى‌شود و اصولًا به هر گمانى كه پايه و اساس محكمى ندارد اين واژه اطلاق مى‌گردد.

معانى ديگرى نيز براى مشتقّات اين كلمه گفته‌اند مانند نيزه و حلقه و حوض بزرگ مخصوصى كه در كنار نهر قرار دارد و آب نهر وارد آن مى‌شود و از آن باز