پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٥٦ - اشاره

اشاره‌

توحيد افعالى در يك تفسير ساده و روشن مفهومش اين است كه سراسر جهان فعل خدا است، و تمام كارها، حركت‌ها، تأثير و تأثّرها به ذات پاك او منتهى مى‌شود، و در حقيقت: «لا مُؤَثِّرَ فى الْوُجُوْدِ الَّا اللَّهُ‌»: «هيچ موجودى تأثير مستقل ندارد جز خداوند». حتى اگر شمشير مى‌بُرد، و آتش مى‌سوزاند، و آب، گياهان را مى‌روياند، همه به اراده و فرمان او است، و خلاصه هر موجودى هر اثرى دارد از ناحيه خداوند است.

و يا به تعبير ديگر همان‌گونه كه موجودات در اصل وجود وابسته به ذات او هستند در تأثير و فعل خود نيز چنين‌اند.

ولى اين معنا هرگز نفى عالم اسباب و حاكميت قانون علّيّت را نمى‌كند، و طبق همان حديث معروف از امام صادق عليه السلام: «ابَى اللَّهُ انْ يُجْرِىَ الأَشْياءَ الّا بِاسْبابٍ‌»: «خدا خواسته است كه همه كارها از طريق اسباب آن جارى گردد». [١]

و نيز اعتقاد به توحيد افعالى هرگز موجب اعتقاد به اصل جبر و سلب آزادى اراده از انسان نمى‌گردد، چنانكه به خواست خدا بعداً به آن اشاره خواهد شد.

با اين اشاره به قرآن بازمى گرديم و شاخه‌هاى توحيد افعالى را مورد بررسى قرار مى‌دهيم، قبل از همه به سراغ «توحيد خالقيّت» مى‌رويم و به آيات زير

[١]. اصول كافى، جلد ١، باب معرفة الامام ...، حديث ٧، صفحه ١٨٣.