پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٦ - اشاره

شرح مفردات‌

مفهوم دقيق عبادت‌

عبادت و عبوديّت هر دو به معناى اظهار خضوع است، ولى به گفته راغب در مفردات عبادت مفهوم عميق‌ترى دارد، و به معناى نهايت خضوع در مقابل كسى است كه نهايت انعام و اكرام را فرموده، يعنى خدا.

و به نظر مى‌رسد كه ريشه اصلى اين واژه از عبد به معناى بنده گرفته شده، منتها واژه «عبد» به گفته لسان العرب و كتاب العين گاه به هر انسانى گفته مى‌شود، خواه برده باشد يا آزاد (چرا كه همه انسان‌ها بنده خدا هستند) و گاه به خصوص بردگان اطلاق مى‌شود.

راغب مى‌افزايد: «عَبْد» چهارگونه است: ١. بردگانى كه خريد و فروش مى‌شوند ٢. عبد به معناى مخلوق ٣. عبد به معناى كسى كه در مقام عبادت و خدمت است كه اين خود بر دوگونه است بنده خدا و بنده دنيا (لذا گاهى گفته مى‌شود «عِبادُ الرِّحْمن‌» و گاه گفته مى‌شود «عَبيدُ الدُّنْيا»

در مجمع البحرين آمده است كه اين واژه گاهى به معناى حزب و گروه نيز به كار مى‌رود، و آيه شريفه‌ «فَادْخُلِي فِي عِبَادِى»: «پس در سلك بندگان (خالص) من در آى» [١] اشاره به اين معناى دارد.

اين نكته نيز قابل است كه عبادت را بر دو گونه تقسيم كرده‌اند: عبادت اختيارى كه در آيات قرآن امر به آن شده و عبادت غير اختيارى، همان‌گونه كه قرآن مى‌فرمايد: «وَإِنْ مِنْ شَيْ‌ءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ»: «و هيچ موجودى نيست، جز

[١]. فجر، آيه ٢٩.