پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٦ - اشاره

اشاره‌

از جمله راههايى كه علماى عقائد و فلاسفه براى رسيدن به يگانگى ذات پاك خداوند پيموده‌اند، مطالعه جهان هستى است كه مجموعه‌اى است هماهنگ، و واحدى است به هم پيوسته، اين وحدت و هماهنگى وحدت از يگانگى خالق خبر مى‌دهد، و از اين نظر تعبير برهان وحدت و هماهنگى براى اين دليل برگزيده شده است.

گاه همين برهان در شكل ديگرى مطرح مى‌گردد و گفته مى‌شود اگر دو اراده بر عالم هستى حاكم بود، اگر دو تدبير در جهان خلقت جريان داشت حتماً ناموزونى و فساد در آن ديده مى‌شد، و اين‌كه ناموزونى و فساد در آن نمى‌بينيم دليل بر وحدت خالق و مدير و مدبّر عالم خلقت است، و به همين جهت عنوان برهان تمانع براى اين استدلال انتخاب شده است.

بنابراين برهان وحدت و هماهنگى و برهان تمانع از نظر روح و محتوا يكى بيش نيست، كه با دو تعبير بيان شده، و يا به عبارت دقيقتر از دو زاويه به يك مطلب نگاه شده است: گاه از وحدت عالم پى به وحدت مبدأ مى‌بريم، و گاه از عدم فساد و تباهى كه لازمه دو اراده است، حقيقت گاه از بالا به پايين مى‌نگريم و گاه از پايين به بالا.

و به هر حال اين يكى از بهترين دلايل توحيد است كه در آيات قرآن، روى‌