پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٣٨ - ١ عالم ذر در روايات اسلامى

كردم: «كَيْفَ اجابُوا وَهُمْ ذَرٌّ»: «چگونه پاسخ گفتند در حالى كه ذرّاتى بيش نبودند؟!»

امام فرمود: «جَعَلَ فيهِمْ ما اذا سَأَلَهُمْ اجَابُوهُ، يَعْنِى فِى الْمِيثاقِ»: «در آنها قدرتى قرارداد كه وقتى از آنها سؤال مى‌كرد پاسخ مى‌گفتند، يعنى در پيمان». [١]

گروه چهارمى در اين احاديث وجود دارد كه مى‌گويد: اين سؤال و جواب از ارواح انسان‌ها صورت گرفته كه تنها موافق تفسير سوم است، مانند روايتى كه مفضّل بن عمر از امام صادق عليه السلام نقل مى‌كند كه مى‌گويد: امام فرمود: «قالَ اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِجَمِيعِ ارْواحِ (بَنِى) آدَمَ الَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلَى‌»: خداوند به جميع ارواح بنى آدم فرمود آيا من پروردگار شما نيستم همگى گفتند آرى». [٢]

از گروه پنجمى از روايات استفاده مى‌شود كه خداوند ارواح انسان‌ها را در همان صورتى كه بر آن آفريده مى‌شوند در آن روز قرارداد و از آنها پيمان گرفت. [٣]

بنابر آنچه گفته شد و با توجّه به متعارض بودن اين روايات و ضعف سند بسيارى از آنها هرگز نمى‌توان روى آنها به عنوان يك مدرك معتبر تكيه كرد، و بهتر اين است همان‌گونه كه علماى بزرگ در اين قبيل موارد مى‌گويند، از قضاوت پيرامون آنها خوددارى كرده، و علم آنها را به صاحبان آنها واگذار كنيم. [٤]

[١]. تفسير برهان، جلد ٢، صفحه ٤٩، حديث ٢٢.

[٢]. همان مدرك، حديث ٢٠.

[٣]. تفسير درالمنثور، جلد ٣، صفحه ١٤٢.

[٤]. براى اطلاع بيشتر از احاديثى كه درباره عالم ذر آمده است به پنج كتاب زير مى‌توانيد مراجعه كنيد: بحارالانوار»، جلد ٣، از صفحه ٢٧٧ به بعد، مرآة العقول، جلد ٧، از صفحه ٣٦ به بعد و تفسير برهان، جلد ٢، از صفحه ٤٦ به بعد و تفسير نورالثقلين، جلد ٢، صفحه ٩٣، به بعد و تفسير درالمنثور، جلد ٣، صفحه ١٤١ به بعد.