پيام قرآن - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٧ - خداوند بر يگانگى ذات خود گواه است

آفاق و انفس نمايان است، چون نظام واحدى بر همه حكومت مى‌كند، و اين است معناى شهادت خداوند بر يكتايى خويش.

البتّه اينها همه در جاى خود صحيح است، ولى علاوه بر اينها شهادت ديگرى نيز در اينجا وجود دارد كه هدف شرح آن است، و آن اين‌كه ذات او چنان است كه تعدّد براى او ممكن نيست، وجودى است بى‌انتها و وجود بى‌انتها يكى بيش نخواهد بود پس ذات او خود دليل بر يگانگى ذات او است (دقّت كنيد)

البتّه هيچ منافاتى بين سه تفسير نيست، و هر سه مى‌تواند در مفهوم آيه جمع باشد، بنابراين اصرار بعضى از مفسّران بزرگ مانند (مؤلّف الميزان) در اين‌كه تفسير آيه در همان معناى اوّل (شهادت قولى) خلاصه مى‌شود با اين‌كه لفظ آيه مطلق است دليل روشنى ندارد.

در اين‌كه چرا جمله «لا الهَ الَّا اللَّهُ» در آيه تكرار شده است؟ ظاهراً به اين دليل است كه اولين بار به صورت مقدّمه است، و دومين بار به صورت نتيجه، و شايد روايتى كه در تفسير قرطبى (مفسّر معروف اهل سنّت) از امام صادق عليه السلام نقل شده نيز اشاره به همين معنا است، آنجا كه مى‌فرمايد: «الاؤُلى‌ وَصْفٌ وَ تَوْحيدٌ وَ الثّانِيَةُ رَسْمٌ وَ تَعْلِيْمٌ، يَعْنى قُولُوا لا الهَ الَّا اللَّهُ الْعَزيزُ الْحَكيمُ‌»: «اولى توصيف است و توحيد (و استدلال) و دومى آموزش و تعليم است، يعنى شما هم بگوييد معبودى جز خداوند يگانه عزيز و حكيم نيست». [١]

[١]. تفسير قرطبى، جلد ٢، صفحه ١٢٨٥.